ට්‍රම්පටත් නවත්වන් බැරිවුන ඉරාන නායකයන්ගේ ඇමරිකානු ගමන...

ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරාග්චි ඇතුළු දූත පිරිස නිව්යෝර්ක් වේලාවෙන් සඳුදා සවස ජෝන් එෆ්. කෙනඩි (JFK) ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ වෙත ළඟා වූහ. ඒ 81 වන එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල සැසියේ ඉහළ පෙළේ සාකච්ඡා සතිය සඳහා සහභාගී වීමේ අරමුණිනි. ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් අද ( සැප්තැම්බර් 22 වන දින ) නිව්යෝර්ක් නුවර බලා පිටත්ව යාමට නියමිත අතර, හෙට ( 23 වැනිදා බදාදා ) ඔහු මහා මණ්ඩල සැසිය ඇමතීමට නියමිතව ඇත.

</p>

<p>

මෙය සාමාන්‍ය රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සංචාරයක් නොවේ. එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය මාස ගණනාවක් තිස්සේ පසුවන්නේ යුදමය තත්ත්වයකය. සම්බාධක තවදුරටත් බලපැවැත්වෙන අතර ගමන් බිමන් දැඩි ලෙස පාලනය කර ඇත. එසේ තිබියදීත්, ඉරාන නායකයන් ඇමෙරිකාවට එරෙහිව මුළු ලෝකයටම කරුණු කීමට ඇමෙරිකාවට පැමිණ සිටිති. මෙම මොහොතේ ඇති දේශපාලනික බරපතළකම එයයි.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">නීතිමය අයිතියක්ද, නැතහොත් දේශපාලනික ඉඩකඩක්ද?</span>

</p>

<p>

සැප්තැම්බර් 17 වන දින ඇමෙරිකානු රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රකාශ කළේ ඉරානයේ "ප්‍රධාන දූත පිරිසට" වීසා නිකුත් කරන බවය. 1947 එක්සත් ජාතීන්ගේ මූලස්ථාන ගිවිසුම යටතේ සත්කාරක රට ලෙස වොෂින්ටනයට ඇති යුතුකම ඊට හේතුව ලෙස දක්වන ලදී. ජනාධිපති පෙසෙෂ්කියන් සහ විදේශ අමාත්‍ය අරාග්චි ඇතුළු පිරිස මෙම ප්‍රධාන කණ්ඩායමට අයත් වන බව නිලධාරීහු පැවසූහ.

</p>

<p>

කෙසේ වෙතත් මෙම පිළිගැනීම සීමාරහිත එකක් නොවේ. මෙවර දූත පිරිස පසුගිය වසරට වඩා කුඩාය. ඔවුන්ගේ ගමනාගමනය එක්සත් ජාතීන්ගේ මූලස්ථානය, ඉරාන නියෝජිත කාර්යාලය සහ ගුවන්තොටුපළට පමණක් සීමා කර ඇත. සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩ අලෙවිසැල් සහ තොග වෙළඳසැල් වෙත යාම තහනම්ය. ජනාධිපතිවරයාගේ මාධ්‍ය කණ්ඩායමේ ඇතැම් පිරිස් සඳහා වීසා ලබා දීම ඇමෙරිකාව ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති බව ඉරාන ආරංචි මාර්ග පවසයි.

</p>

<p>

විදේශ අමාත්‍යාංශ ප්‍රකාශක එස්මයිල් බගායි ටෙහෙරානයේ මතය පැහැදිලි කළේය. නිව්යෝර්ක් නුවර පැමිණ සිටීම ඉරාන නියෝජිතයන්ට විශේෂ ආකර්ෂණයක් ගෙන දෙන්නක් නොවන බව ඔහු පැවසීය. නමුත් එය අත්හැර දැමිය නොහැකි බලකොටුවකි. මෙම සහභාගීත්වය නීතිමය අයිතියක් මිස ඇමෙරිකාවෙන් ලැබුණු උපකාරයක් නොවන බව ඔහු තර්ක කළේය. ඉරානය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ආරම්භක සාමාජිකයන් පනස් දෙනාගෙන් එක් අයෙකි. එහි නියෝජිතයන්ගේ වගකීම වන්නේ ඉරාන ජනතාවගේ හඬ ලෝකයට ඇසීමට සැලැස්වීම බව ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.

</p>

<p>

මෙම සතියේම, පලස්තීන ජනාධිපති මහමුදබ්බාස් සහ ඔහුගේ කණ්ඩායමට වීසා බලපත්‍ර අහිමි විය. ඒ අනුව සත්කාරක රටක යුතුකම සහ දේශපාලනික තේරීම යන දෙකම දැන් එකම වේදිකාවක කරට කර සිටී.

</p>

<p>

යුද වදිමින්, එකම නගරයක<span style="color:#dc2626">

</span>

</p>

<p>

2026 පෙබරවාරි මාසයේ එල්ල වූ ඇමෙරිකානු-ඉශ්‍රායල ප්‍රහාරවල සිට දෙරටම පසුවන්නේ යුදමය තත්ත්වයකය. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය, තෙල් ප්‍රවාහන මාර්ග සහ කලාපීය ප්‍රහාර සම්බන්ධ ගැටලු තවමත් විසඳී නොමැත. එවැනි පසුබිමක ඉරාන ජනාධිපති පෙසෙෂ්කියන් යනු අර්බුදය ආරම්භ වූ පසු එක්සත් ජනපදයට පය තබන ඉහළම ඉරාන නායකයා වේ.

</p>

<p>

නිව්යෝර්ක් බලා යන අතරතුර අරාග්චි දෝහා නුවර නතර වී කටාර් නිලධාරීන් සමඟ කලාපීය තත්ත්වය පිළිබඳව සාකච්ඡා කළේය. කටාර් රාජ්‍යය මෙම අර්බුදයේදී මැදිහත්කරුවෙකුගේ භූමිකාවක් ඉටු කර ඇත. එම නිසා මෙම සංචාරය හුදෙක් කථාවකට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. එය කිසිදා සම්පූර්ණයෙන් බිඳ නොවැටුණු රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතාවල තවත් එක් පියවරක් විය හැකිය.

</p>

<p>

වොෂින්ටනයේ පණිවිඩය දෙපැත්තකට බෙදී ඇත. එක් පැත්තකින් එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුම යටතේ වීසා නිකුත් කරයි. අනෙක් පැත්තෙන් ඇමෙරිකානුවන්ට කියන්නේ කිසිදු හේතුවක් මත ඉරානයට සංචාරය නොකරන ලෙසත්, දැනටමත් එහි සිටින අය වහාම ඉවත් වන ලෙසත්ය. ගුවන් ගමන් අවලංගු වීම්, ගුවන් සීමා වසා දැමීම් සහ පුළුල් කලාපීය නොසන්සුන්තාවයක් ඊට හේතු ලෙස දක්වයි. ඉරානය තවමත් පවතින්නේ 4 වන මට්ටමේ (Do Not Travel - සංචාරය නොකරන්න) අවදානම් සහිත රටක් ලෙසය.

</p>

<p>

ඒ අනුව ඇමෙරිකානු පුරවැසියෙකුට කියනුයේ ඉරානය ඇතුළු වීමට තරම් භයානක වැඩි බවයි. ඉරාන ජනාධිපතිවරයාට කියනුයේ නිව්යෝර්ක් පැමිණීම නීතිමය අයිතියක් බවත්, නමුත් එය සීමාවන්ට යටත් බවත්ය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">මෙයින් ලෝක දේශපාලනය ගැන කියැවෙන්නේ කුමක්ද?</span>

</p>

<p>

පළමුව, එය බහුපාර්ශ්වික පද්ධතිය තුළ ඇති පරස්පර විරෝධී බව පෙන්නුම් කරයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය යනු තවමත් සෑම සාමාජික රටකටම අදහස් දැක්විය හැකි එකම ගෝලීය වේදිකාවය. යුද සමයක පවා, තමන්ගේම සත්කාරක රටේ වගකීම් කඩ නොකර එම දොර වැසීමට වොෂින්ටනයට නොහැකි වන්නේ ඒ නිසාය. එය ඇමෙරිකාවේ අභිමතය නොවිය හැකිය. මේ පෙනෙන්නේ ජාත්‍යන්තර නීතියෙන් ඉතිරිව ඇති කොටසය.

</p>

<p>

දෙවනුව, මෙය තොරතුරු යුද්ධයකි. ඉරානයට අවශ්‍ය වන්නේ ප්‍රහාරයට ලක්වූ පාර්ශවය ලෙස ලෝකය හමුවේ පෙනී සිටීමටය. එක්සත් ජනපදයට අවශ්‍ය වන්නේ එම පණිවිඩය සීමා කිරීමටය. අඩු වීසා සංඛ්‍යාවක්, කුඩා කණ්ඩායමක් සහ දැඩි සංචරණ සීමා පනවන්නේ ඒ නිසාය. දෙපාර්ශවයම එකම සතියක එකම නගරයක සිට අදහස් දක්වනු ඇත.

</p>

<p>

තෙවනුව, එයින් පෙන්නුම් කරන්නේ බලයේ සීමාවය. හමුදා බලයට රටක් හුදෙකලා කළ හැකිය. නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට සත්කාරකත්වය සපයන නගරයෙන් එම හුදකලා කළ රටේ ජනාධිපතිවරයා සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කර තැබීමට ඇමරිකාවට නොහැකිය. මෙම දර්ශනය තීරණාත්මක ලෙස පෙනෙන්නේ ජාත්‍යන්තර පද්ධතිය තවමත් සම්පූර්ණයෙන්ම කඩා වැටී නොමැති නිසාය.

</p>

<p>

අරාග්චිගේ දෝහා නුවර නැවතුම, නිව්යෝර්ක් නුවර පැවැත්වෙන ද්විපාර්ශ්වික හමුවීම් සහ පෙසෙෂ්කියන්ගේ බදාදා දින කතාව යන සියල්ල එකම සතියකට යෙදී ඇත. ට්‍රම්ප් ජනාධිපතිවරයා ද අද දින මහා මණ්ඩල සැසිය ඇමතීමට නියමිතය. එහිදී ඉරානය ප්‍රධාන මාතෘකාවක් වනු ඇත. දෙපාර්ශවය අතර සෘජු හමුවීමක් තහවුරු වී නොමැත.

</p>

<p>

දැන් ලෝකය හමුවේ එක් කාරණාවක් පැහැදිලිය. සම්බාධක, යුද්ධය සහ සංචාරක තහනම් මගින් ලොව විශාලතම රාජ්‍යතාන්ත්‍රික වේදිකාව වසා දැමීමට හැකි වී නැත. ඉරානය නිව්යෝර්ක් වෙත පැමිණ ඇත්තේ ඇමෙරිකාවත් බැඳ තබන නීතිමය රාමුවක් යටතේය. ඔවුන් අතර ප්‍රශ්නය එකම සාකච්ඡාවකින් කෙළවර වන තැනක නැත. එහෙත් තවමත් මේ ලෝක දේශපාලන ව්‍යුහය ලෝකයට බලාපොරොත්තු උපදවන බව පමණක් ලියා තැබිය යුතුය.