එක්සත් ජාතීන්ගේ සභාව හමුවේ ඇමෙරිකා - ඉරාන ගැටුම අර්බුදයේ නිමාවක් නොමැති බව පෙන්වූ හැටි!

න්‍යෂ්ටික එකඟතාවකට පැමිණ ඉරානයට යළි ගොඩනැගීමට ඉඩ දීම හෝ ඉරානය සහමුලින්ම විනාශ කර දැමීම යන තීරණාත්මක තේරීම් දෙක හමුවේ තමන් පසුවන බව ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කර පැය 24ක් යන්නට මත්තෙන්, ඊට පිළිතුරු දෙමින් ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් අවධාරණය කළේ තමන් කිසිදිනෙක බලපෑම් හමුවේ දණ නොනමන බවය.

</p>

<p>

මාස හතකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ ඇදී යන ඇමෙරිකා-ඉරාන යුද්ධයේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික වේදිකාවක් බවට මේ වන විට නිව්යෝර්ක් නුවර පිහිටි එක්සත් ජාතීන්ගේ මූලස්ථානය පත්ව තිබේ. ප්‍රහාරවලින් මියගිය පාසල් දරුවන්ගේ සහ ඝාතනයට ලක්වූ ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ ඡායාරූප සභාවට පෙන්වූ ඉරාන ජනාධිපතිවරයා, තමන් ත්‍රස්තවාදයේ උල්පත නොව එහි වින්දිතයන් බව කියා සිටියේය. ඉරාන ජනාධිපතිවරයා කතාව ආරම්භ කරද්දීම ඇමෙරිකානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නිලධාරියා සභා ගර්භයෙන් නැගිට පිටව ගියේය.

<figure style="margin:1.5rem 0;text-align:center"><img src="https://d3i6fh83elv35t.cloudfront.net/static/2026/09/2026-09-23T144036Z_364831266_RC22PNAN3U4T_RTRMADP_3_UN-ASSEMBLY-1024x683.jpg" alt="" style="max-width:100%;border-radius:6px" /><figcaption style="font-size:0.85em;color:#6b7280;margin-top:0.4rem"></figcaption></figure>

</p>

<p>

මෙම නාට්‍යමය සිදුවීම් මාලාවෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ දෙපාර්ශ්වය අතර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සාකච්ඡා පිළිබඳ කතාබහක් නිර්මාණය වී තිබුණද, වොෂින්ටනය සහ ටෙහෙරානය අතර පවතින විශ්වාසය මුළුමනින්ම බිඳ වැටී ඇති ආකාරය ය. විශේෂයෙන්ම ගෝලීය තෙල් ප්‍රවාහනයේ නාඩිය බඳු හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ ගැටලුව ලෝක ආර්ථිකයට දැඩි තර්ජනයක් එල්ල කර ඇති පසුබිමක මෙම පරතරය තවදුරටත් වර්ධනය වී ඇත.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">දින දෙකක් සහ සභාවෙන් පිටව යාම් දෙකක්</span>

</p>

<p>

සැප්තැම්බර් 22 වනදා ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ට්‍රම්ප් ඉරානය දෙසට සිය චෝදනා එල්ල කිරීමත් සමග ඉරාන නියෝජිත පිරිසේ වැඩි පිරිසක් සභා ගර්භයෙන් පිටව ගියහ. ඊට පසුදින, එනම් සැප්තැම්බර් 23 වනදා ඉරාන ජනාධිපති පෙසෙෂ්කියන් විසින් ඇමෙරිකාවට ත්‍රස්තවාදී චෝදනා එල්ල කරමින් පාසලකට බෝම්බ හෙලීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා නැගීමට පටන් ගත් වහාම සභාවේ රැඳී සිටි ඇමෙරිකානු නියෝජිතයා ද සභාවෙන් පිටව ගියේය. ඉරාන ජනාධිපතිවරයාගේ කතාව අතරතුර ඊශ්‍රායල අසුන් ද හිස්ව පැවතිණි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සභාවෙන් මෙලෙස පිටව යාම් අලුත් දෙයක් නොවුණද, සෘජුවම යුද වැදී සිටින රටවල් දෙකක් අතර මෙවැනි සිදුවීමක් සිදුවීම කැපී පෙනෙන තත්ත්වයකි.

</p>

<p>

පෙසෙෂ්කියන් සිය කතාව ආරම්භ කළේ ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රකාශයක් උපුටා දක්වමිනි. "ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයා අපව ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස හැඳින්වූවා. නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම අප ත්‍රස්තවාදයේ වින්දිතයන්," යැයි පැවසූ ඔහු, යුද්ධයේ පළමු දින ඇමෙරිකානු සහ ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරවලින් ඝාතනය වූ උත්තරීතර නායක කමේනිගේ සහ මිනාබ් හි බාලිකා පාසලක මියගිය දරුවන්ගේ ඡායාරූප සභාවට ප්‍රදර්ශනය කළේය. "ඔවුන් පාසලකට බෝම්බ හෙලුවා. ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය සැපයූ ආයුධවලින් ඒ දරුවන් මියගියා. අප කළේ අපව ආරක්ෂා කරගැනීම පමණයි. අප ත්‍රස්තවාදීන් නෙවෙයි," යැයි ඔහු පැවසීය.

</p>

<p>

ඉරානය බලයේ භාෂාව පිළිගැනීමකින් තොරව සංවාදයට, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවයට සහ සාකච්ඡාවලට සූදානම් බව පැවසූ පෙසෙෂ්කියන්, සාමකාමී න්‍යෂ්ටික බලශක්තිය ලබාගැනීමේ අයිතිය අත්නොහරින බවත්, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය ඉරානයට එරෙහිව භාවිතා කිරීමට ඉඩ නොදෙන බවත් අවධාරණය කළේය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ට්‍රම්ප් පැවසූ කරුණු</span>

</p>

<p>

පසුගිය පෙබරවාරි අගභාගයේදී ඊශ්‍රායලය සමග එක්ව ආරම්භ කළ යුද්ධය සාධාරණීකරණය කිරීමට ජනාධිපති ට්‍රම්ප් පෙරදින සිය කතාව භාවිතා කළේය. ඉරානය "ත්‍රස්තවාදයේ අංක එකේ අනුග්‍රාහකයා" ලෙස හැඳින්වූ ඔහු, ඇමෙරිකානු සහ ඊශ්‍රායල ප්‍රහාර හමුවේ ඉරාන නාවික හමුදාව විනාශ වී ඇති බවත්, ගුවන් හමුදාවට සහ මිසයිල නිෂ්පාදනයට දැඩි හානි සිදුකරමින් න්‍යෂ්ටික බලපෑම අඩපණ කළ බවත් ප්‍රකාශ කළේය. ඉන්පසු ඔහු සිය තීරණාත්මක ස්ථාවරය ප්‍රකාශ කළේය:

</p>

<p>

"ඉරානයට යළි ගොඩනැගීමට සහ පෙරටත් වඩා බලවත් රටක් වීමට ඉඩ දෙන එකඟතාවයකට පැමිණෙනවාද... නැතහොත් ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය සහමුලින්ම විනාශ කර දමනවාද? අනාගත බලාපොරොත්තු සියල්ල සුනුවිසුනු කරමින් ඔවුන් අපායටම ඇද දමනවාද?"

</p>

<p>

ලබන නොවැම්බර් මාසයේ පැවැත්වෙන ඇමෙරිකානු මධ්‍යවාර මැතිවරණයෙන් පසුව ඉරානය සමග එකඟතාවකට පැමිණීමට හැකිවනු ඇතැයි තමන් තවමත් බලාපොරොත්තු වන බව පැවසූ ට්‍රම්ප්, ඇමෙරිකානු නාවික නෞකා විසින් හෝමූස් ප්‍රණාලය හරහා තෙල් බරල් බිලියනයකට වඩා සුරක්ෂිතව ප්‍රවාහනය කිරීමට පහසුකම් සැලසූ බවද සඳහන් කළේය. සමුද්‍රීය ප්‍රහාර නතර කරන තෙක්, න්‍යෂ්ටික අභිලාෂයන් අත්හරින තෙක් සහ සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලට දෙන සහාය නතර කරන තෙක් ඉරානය හුදකලා කරන ලෙස ඔහු ලෝකයේ සෙසු රාජ්‍යයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය.

<figure style="margin:1.5rem 0;text-align:center"><img src="https://d3i6fh83elv35t.cloudfront.net/static/2026/09/2026-09-22T144824Z_1667162757_RC2EONAGTN94_RTRMADP_3_UN-ASSEMBLY-TRUMP-1024x683.jpg" alt="" style="max-width:100%;border-radius:6px" /><figcaption style="font-size:0.85em;color:#6b7280;margin-top:0.4rem"></figcaption></figure>

</p>

<p>

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රකාශයෙන් පැය කිහිපයකට පසු, ට්‍රම්ප්ගේ නියෝජිතයින් වන ස්ටීව් විට්කොෆ් සහ ජැරඩ් කුෂ්නර් විසින් එක්සත් ජාතීන්ගේ සැසිය අතරතුර ඉරාන නිලධාරීන් සමග පැය තුනක පමණ වක්‍ර සාකච්ඡාවක් පැවැත්වූ බව තහවුරු විය. දෙපාර්ශ්වයම එම සාකච්ඡා ඵලදායී ලෙස හැඳින්වූවත්, කිසිදු තීරණාත්මක එකඟතාවකට පැමිණීමට නොහැකි විය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">යුද්ධය ආරම්භ වූ ආකාරය</span>

</p>

<p>

මෙම ගැටුම 2026 පෙබරවාරි 28 වනදා වොෂින්ටනය විසින් "ඔපරේෂන් එපික් ෆියුරි" (Operation Epic Fury) ලෙසත්, ඊශ්‍රායලය විසින් "ඔපරේෂන් ලයන්ස් රෝර්" (Operation Lion’s Roar) ලෙසත් නම් කරන ලද ඒකාබද්ධ ප්‍රහාර මාලාවත් සමග ආරම්භ විය. ටෙහෙරානයේ පැවැති ප්‍රධාන ඉලක්ක වෙත එල්ල වූ මෙම ප්‍රහාරවලින් 1989 සිට ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයා ලෙස කටයුතු කළ අයතුල්ලා අලි කමේනි ඇතුළු හමුදා සහ දේශපාලන නායකයින් රැසක් ජීවිතක්ෂයට පත්වූහ.

</p>

<p>

එදින උදෑසන, හෝමූස් ප්‍රණාලය ආසන්නයේ දකුණු දිග මිනාබ් නගරයේ පිහිටි විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) නාවික මධ්‍යස්ථානයක් අසල පිහිටි 'ෂජරේ තය්යේබෙ' බාලිකා පාසලට ද මිසයිල ප්‍රහාරයක් එල්ල විය. ඉන් කුඩා ළමුන් ඇතුළු 150කට වැඩි පිරිසක් මියගිය බව ඉරාන බලධාරීහු කීහ. ටෙහෙරානය මෙය හමුදාමය යුද අපරාධයක් ලෙස හඳුන්වද්දී, ඇමෙරිකානු නිලධාරීන් ප්‍රකාශ කළේ එය ඉලක්කය වැරදී යාමක් හෝ ඉරාන ආයුධ පිපිරීමක් විය හැකි බවය. කෙසේ වෙතත්, ස්වාධීන විශ්ලේෂණයන්ට අනුව පෙනී යන්නේ ආසන්නයේ වූ හමුදා ඉලක්කයක් වෙත එල්ල කළ ඇමෙරිකානු ටෝමහෝක් (Tomahawk) මිසයිලයක් ඉලක්කය වැරදී පාසලට පතිත වී ඇති බවය. පෙසෙෂ්කියන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සභාවට පෙන්වූයේ එම ප්‍රහාරයෙන් මියගිය දරුවන්ගේ ඡායාරූපය.

</p>

<p>

ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඉරානය විසින් ඊශ්‍රායලයට සහ ගල්ෆ් කලාපයේ පිහිටි ඇමෙරිකානු සහ මිත්‍ර පාක්ෂික ඉලක්ක වෙත මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර එල්ල කරන ලදී. එතැන් සිට සටන් වරින් වර උග්‍ර විය. ලෝකයේ මුහුදු මාර්ගයෙන් ප්‍රවාහනය කෙරෙන තෙල් ප්‍රමාණයෙන් පහෙන් පංගුවක් ගමන් කරන හෝමූස් ප්‍රණාලයේ ගමනාගමනය මාස ගණනාවක් තිස්සේ අවහිර වී ඇත. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම, නාවික රක්ෂණ ගාස්තු ඉහළ යාම හමුවේ ශ්‍රී ලංකාව වැනි තෙල් ආනයනය කරන රටවල ආර්ථිකයන්ට දැඩි බලපෑම් එල්ල වී තිබේ.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">එක්සත් ජාතීන්ගේ වේදිකාවෙන් හෙළිවන සැබෑ තත්ත්වය

</span>

මෙම පරස්පර ප්‍රකාශ සහ සභාවෙන් පිටව යාම් මගින් හමුදාමය සමබරතාව වෙනස් නොවුණද, කරුණු තුනක් පැහැදිලි කරයි:

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">පළමුවැන්න, නායකයින් දෙදෙනාම තම රටවල ජනතාව හමුවේ ගත් දැඩි ස්ථාවරයන් නිසා නම්‍යශීලී වීමට ඇති ඉඩකඩ අහිරී තිබීමය.</span> ට්‍රම්ප්ගේ "විනාශ කිරීම හෝ යළි ගොඩනැගීම" යන ස්ථාවරය මගින් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සාකච්ඡා යනු ඇමෙරිකානු බලපෑමට යටත්ව සිදුවිය යුත්තක් බව අඟවයි.

</p>

<p>

පෙසෙෂ්කියන්ගේ "දණ නොනමන" ස්ථාවරය, උත්තරීතර නායකයා, විද්‍යාඥයින්, සෙබළුන් සහ පාසල් දරුවන් අහිමි වූ ඉරාන ජනතාව අමතා කරන ලද්දකි. දෙදෙනාගෙන් කිසිවෙකුටත් මෙම ස්ථාවරයන්ගෙන් ආපසු හැරීම පහසු නැත.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">දෙවැන්න, තර්ජන සහ සාකච්ඡා එකවර සමාන්තරව සිදුවන බවය.</span> එක් පසෙකින් විනාශ කරන බවට ට්‍රම්ප් තර්ජනය කරද්දී, ඔහුගේ නියෝජිතයෝ ඉරාන නිලධාරීන් සමග පැය තුනක් සාකච්ඡා කළහ. පෙසෙෂ්කියන් යටත් වීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින්ම රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවය විශ්වාස කරන බව පැවසීය. මෙය සැබෑ සාමය නොවන අතර, දීර්ඝ යුද්ධවලදී දක්නට ලැබෙන සටන් කරන අතරතුර සාකච්ඡා කිරීමේ සහ ප්‍රශ්නයේ ප්‍රතිපක්ෂය අමතනවාට වඩා තම තමන්ගේ රටවල ජනතාව ඇමතීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ වේදිකාව භාවිත කිරීමේ උපක්‍රමයකි.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">තෙවැන්න, හෝමූස් ප්‍රණාලය මෙම ගැටුමේ මධ්‍යස්ථානය ලෙස තවදුරටත් පැවතීමය.</span> ඇමෙරිකානු නාවික ආරක්ෂාව යටතේ එය සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘත කිරීමට ට්‍රම්ප්ට අවශ්‍ය වන අතර, ටෙහෙරානයට එහි භාවිතය අහිමි කරමින් සතුරන්ට ඊට ඉඩ නොදෙන බව පෙසෙෂ්කියන් පවසයි. ඕනෑම සැබෑ විසඳුමක් සඳහා න්‍යෂ්ටික සීමාවන්ට හෝ නායකත්ව ගැටලුවලට අමතරව මෙම ප්‍රණාලයේ අර්බුදය විසඳාගත යුතුව ඇත.

</p>

<p>

ශ්‍රී ලංකාව වැනි ආනයනික ඉන්ධන මත යැපෙන සහ ගල්ෆ් නාවික ගමනාගමනය අඩාල වන විට දැඩි ලෙස පීඩාවට පත්වන රටකට, එක්සත් ජාතීන්ගේ වේදිකාවේ සිදුවන නාට්‍යමය සිදුවීම්වලට වඩා හෝමූස් ප්‍රණාලයේ ආරක්ෂාව වැදගත් වේ. දෙපාර්ශ්වයම එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය එකඟතාවකට පැමිණෙන ස්ථානයකට වඩා මතවාදීව ජයග්‍රහණය කරන ස්ථානයක් ලෙස භාවිතා කරන තාක් කල්, තෙල් මාර්ගවල අවිනිශ්චිතතාව පවතින අතර යුද්ධය ද නොනැවතී ඉදිරියට යනු ඇත.

</p>

<p>

මියගිය දරුවන්ගේ ඡායාරූප සහ මහා මණ්ඩල සභා ගර්භයේ හිස් වූ අසුන් ප්‍රබල සංකේතයන්ය. නමුත් ඒවා තවමත් යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් කර නැත. ඉන් පෙන්නුම් කරන්නේ මැදිහත්කරුවන් හරහා තවමත් හමුවිය හැකි, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවය ගැන තවමත් කතා කළ හැකි, එහෙත් ප්‍රසිද්ධියේ සභාවෙන් පිටව යන ආණ්ඩුවක් සහ පාලනයක් පවතින බවය.

</p>

<p>

2026 සැප්තැම්බර් අවසානයේ ඇමෙරිකා-ඉරාන යුද්ධයේ සැබෑ තත්ත්වය එයය: එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය හමුවේ සැර වචන අතර කොරිඩෝවන් ඇතුළත කෙරෙන රහසිගත සාකච්ඡා පෙනේ. නමුත් ලෝකය පෙළන වේදනාව වන්නෙ විසඳුමක් සඳහා පැහැදිලි මාර්ගයක් නොමැති වීමය.