ඉන්දියානු ගුවන් නියමුවාගේ වික්‍රමය සහ අදහාගත නොහැකි වාසනාව නිසා මහා ගුවන් අනතුරක් වැලකී ගිය හැටි... ලෝකය හෙල්ලූ ෆ්ලයි ඩුබායි ගුවන් යානයේ කතාව...

යානය අඩි 34000ක් උසැති අහසේ නිස්කාංසුවේ පාවෙමින් තිබිණි. මගීන් 174 දෙනෙක් සමග ඩුබායි ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපොළෙන් ගුවන්ගත වූ Flydubai FZ1073 යානය අරඹා ඇත්තේ තමන්ට හුරුපුරුදු ගමනකි. බෝයිං 737 MAX 8 ඛාණ්ඩයට අයත් යානය තුළ සියල්ල සන්සුන්ය. ඊයේ (සැප්තැම්බර් 30 වැනිදා) උදෑසන ඇරඹූ ගුවන් ගමනේ ගමනාන්තය වූයේ ඊශ්‍රායලයේ ටෙල් අවිව් නුවරය. යානය තුළ සිටි මගීන් 174 දෙනාගෙන් වැඩි පිරිසක් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන්ය. ඩුබායි සහ ටෙල් අවිව් අතර ක්‍රියාත්මක වන මෙම ගුවන් වාරය ඊශ්‍රායල ජාතික ගුවන්නියමුවන්, ව්‍යාපාරිකයන් සහ සංචාරකයන් නිතර භාවිත කරන ප්‍රධාන ගුවන් මාර්ගයකි වෙයි.

</p>

<p>

එහෙත්, ඇසිපිය හෙළන සැණින් මුළු යානයම මරණීය භීතියෙන් සලිත වී ගියේය.

</p>

<p>

කිසිදු පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමකින් තොරව යානය මහ පොළොව දෙසට කඩාපාත් වන්නට විය. තත්පර 30කටත් අඩු අතිශය කෙටි කාලයක් ඇතුළත යානය අඩි 14,000කට වැඩි උසක් අහිමි කරගනිමින් පහතට වැටුණි. ක්ෂණිකව යළි ස්ථාවර වූ යානය, යළිත් වරක් පාලනයෙන් තොරව පහළට ඇදී ගියේය. මගීන් අසුන්වලින් විසිවී යද්දී, යානය ඇතුළත මහා අඳෝනාවක් පැතිර ගියේය.

</p>

<p>

"අපි මුලින් හිතුවේ යානය දැඩි වායු කැළඹීමකට (turbulence) අසුවෙලා කියලයි," පසුව Reuters පුවත් සේවයට අදහස් දක්වමින් මගියෙකු වූ Almog Italie පැවසීය.

</p>

<p>

එහෙත් සැබෑ ඛේදනීය අර්බුදය පැවැතියේ මගීන්ගේ නෙතට වසා තිබූ නියමු කුටියේ දොරටු පිටුපසය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">වසා දැමූ දොරෙන් ඔබ්බෙහි වූ ලේ වැගිරුණු අභිරහස</span>

</p>

<p>

ඔක්තෝබර් 1 වනදා උදෑසන වනවිට තහවුරු වූ නිල වාර්තාවලට අනුව, FZ1073 යානයේ නියමු කුටිය තුළ සිදුව තිබුණේ සාමාන්‍ය කාර්මික දෝෂයක් නොවේ; එහි සිදුව තිබුණේ බරපතළ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවකි.

</p>

<p>

Flydubai සමාගම නිල වශයෙන් පිළිගත්තේ නියමු කුටිය තුළ දැඩි නොසන්සුන්තාවක් සහ ගැටුමක් ("altercation") හටගත් බවය. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සිවිල් ගුවන් සේවා අධිකාරිය (GCAA) තවත් පියවරක් ඉදිරියට තබමින් මෙය නිල වශයෙන් "ආරක්ෂක සිද්ධියක්" (security incident) ලෙස නම් කළේය.

</p>

<p>

මේ අතරතුර, ගුවන් විදුලි සංඥා පද්ධතිය හරහා අහස් ගැබ වෙත තීරණාත්මක පණිවුඩයක් නිකුත් වී තිබිණි. යානයේ transponder සංඥාව '7500' ලෙස වෙනස් විය. ගුවන් සේවා ඉතිහාසයේ '7500' යනු යානයකට නීතිවිරෝධී බලපෑමක්, එනම් පැහැරගැනීමක් හෝ සන්නද්ධ තර්ජනයක් පවතින බව කියැවෙන ජාත්‍යන්තර හදිසි සංඥාවයි. පසුව එය සාමාන්‍ය හදිසි තත්ත්වයක් නිරූපණය කරන '7700' සංඥාවට මාරු කෙරිණි.

</p>

<p>

සෞදි වේලාවෙන් උදෑසන 8.44ට සෞදි අරාබි ගුවන් පාලකයන්ට FZ1073 යානයෙන් හදිසි ගොඩබෑමේ පණිවුඩය ලැබිණි. අනතුරුව යානය සෞදි අරාබියේ Tabuk හි Prince Sultan bin Abdulaziz ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපොළ වෙත සුරක්ෂිතව ගොඩබස්වන ලදී.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">තුවාල ලැබූ කපිතාන් සහ ලේ තැවරුණු නියමු කුටිය</span>

</p>

<p>

<figure style="margin:1.5rem 0;text-align:center"><img src="https://static.toiimg.com/thumb/msid-134607154,imgsize-109625,width-400,height-225,resizemode-4/smit-machchhar.jpg" alt="" style="max-width:100%;border-radius:6px" /><figcaption style="font-size:0.85em;color:#6b7280;margin-top:0.4rem"></figcaption></figure>

සිද්ධියෙන් දැඩි ලෙස තුවාල ලැබූ කපිතාන්වරයා ඉන්දීය ජාතික Smit Machchhar ය. මේ වනවිට ලෝ ලෝකය වැඩිම අවධානයක් සහිතව මහා වීරයෙක් ලෙස මෙම ඉන්දීය ගුවන් නියමුවා අගයමින් ඇත.

</p>

<p>

කපිතාන් Smit Machchhar යනු ගුවන් පැය දහස් ගණනක අත්දැකීම් සහිත පළපුරුදු ගුවන් නියමුවෙකි. ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ නව්සාරි (Navsari) හි උපත ලැබූ ඔහු, ගුවන් නියමු පුහුණුවෙන් පසු වසර ගණනාවක් පුරා වාණිජ ගුවන් සේවා ක්ෂේත්‍රයේ විශිෂ්ට සේවයක නිරත වී සිටින අයෙකි. Flydubai සමාගම සමග එක්වීමට පෙර ඔහු ඉන්දියාවේ ප්‍රමුඛ පෙළේ ගුවන් සමාගමක් වන Indigo හි ද නියමුවෙකු ලෙස සේවය කර තිබේ.

</p>

<p>

නියමු කුටිය තුළ හදිසියේම මරණීය තර්ජනයක් එල්ල වූ ඒ බිහිසුණු මොහොතේ, තමා බරපතළ ලෙස තුවාල ලබා සිටියදී පවා කපිතාන් Machchhar ක්‍රියා කළ ආකාරය අසමසම අභීතභාවයට උදාහරණයකි. සහය නියමුවාගේ ප්‍රහාරයෙන් ලේ වැගිරෙන තත්ත්වයේ සිටියදීත්, යානයේ පාලනය ගිලිහී යාමට නොදී තත්පර කිහිපයක් තුළ නියමු කුටියේ අගුළු ලා තිබූ ආරක්ෂිත දොර විවෘත කිරීමට ඔහු සමත් විය. එම තීරණාත්මක තත්පර කිහිපය තුළ ඔහු ගත් ක්‍රියාමාර්ගය නොවන්නට, පිටත සිටි මගීන්ට හෝ ගුවන් කාර්ය මණ්ඩලයට නියමු කුටියට ඇතුළු වීමට අවස්ථාවක් ලැබෙන්නේ නැත.

</p>

<p>

තමාගේ ජීවිතය දැඩි අවදානමක තිබියදීත් මගීන් 174 දෙනාගේ ජීවිත ආරක්ෂා කිරීම වෙනුවෙන් ඔහු දැක්වූ මෙම වෘත්තීය නිපුණතාව සහ ක්ෂණික බුද්ධිය, ඉන්දීය අගමැති නරේන්ද්‍ර මෝදි සහ ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු යන නායකයන් දෙපළගේම ප්‍රශංසාවට ලක්විය. ගුවන් සේවා විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ මරණය හමුවේ පවා නොසැලී නියමු කුටියේ දොර විවෘත කිරීමට ඔහු ගත් පියවර, FZ1073 යානය මහා ඛේදවාචකයකින් බේරාගත් ප්‍රධානතම සාධකය වූ බවය. එමගින් පිටත සිටි මගීන්ට සහ අනෙකුත් ගුවන් කාර්ය මණ්ඩලයට නියමු කුටියට ඇතුළු වීමට මග පෑදිණි.

</p>

<p>

යානය පහළට ඇදී යද්දී ඉදිරිපසට දිවගිය මගීන් දැක තිබුණේ බිහිසුණු දර්ශනයකි. Reuters සත්‍යාපනය කළ, යානය තුළ රූගත කළ වීඩියෝවක ලේ තැවරුණු පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු බිම වැටී සිටින ආකාරය පෙනේ. එක් අයෙකු කපිතාන් Machchhar වන අතර, අනෙක් පුද්ගලයාගේ නිල ඇඳුමේ උරහිස් සලකුණු (epaulettes) මගින් ඔහු සහාය නියමුවා බව තහවුරු වේ.

</p>

<p>

<span style="color:#6b7280">“සහාය නියමුවා කපිතාන්වරයාට ඇන්නා” – ඊශ්‍රායලයේ චෝදනාව</span>

</p>

<p>

ඊශ්‍රායල අගමැති නෙතන්යාහු සෘජුවම චෝදනා කරන්නේ සහය නියමුවා විසින් කපිතාන් Machchharට පිහියෙන් පහර දී යානය කඩා දැමීමට උත්සාහ කළ බවය. ඊශ්‍රායල බලධාරීන්ට අනුව, තුවාල ලැබූ කපිතාන්වරයා දොර විවෘත කිරීමෙන් පසු ඇතුළු වූ මගීන් විසින් සහය නියමුවා පාලනය කරගෙන ඇති අතර, ඒ වන විටත් ඔහු යානයේ පාලන පුවරුවට (control panel) ප්‍රහාර එල්ල කරමින් තිබී ඇත.

</p>

<p>

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රහාරය සඳහා භාවිත කළ ආයුධය කුමක්දැයි Reuters පුවත් සේවයට ස්වාධීනව තහවුරු කරගැනීමට හැකිවී නැත. එමෙන්ම සහය නියමුවාගේ සැබෑ අරමුණ යානය විනාශ කිරීමද යන්න පිළිබඳව සෞදි හෝ එක්සත් අරාබි නිල විමර්ශන කණ්ඩායම් මෙතෙක් අවසන් නිගමනයකට පැමිණ නොමැත.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">අහස මැද සිදුවූ හාස්කම: මගීන් ලෙස සිටි අමතර නියමුවන්

</span>

</p>

<p>

මෙම බිහිසුණු සිදුවීමේ තීරණාත්මකම සහ වාසනාවන්තම හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය සටහන් වූයේ ඉන් අනතුරුවය.

</p>

<p>

ගුවන් සේවා ක්ෂේත්‍රයේ භාවිත වන සාමාන්‍ය ක්‍රමවේදයක් (deadheading / off-duty crew) අනුව, Flydubai සමාගමේම සේවය කරන ගුවන් නියමුවන් තම රාජකාරී ගමන් අවශ්‍යතා, කාලසටහන් මාරුවීම් හෝ පුද්ගලික ගමන් සඳහා තම සමාගමේම වාණිජ ගුවන් යානාවල සාමාන්‍ය මගීන් (off-duty passengers) ලෙස ගමන් කරන්නේය.

</p>

<p>

සිදුවීම වන අවස්ථාවේ FZ1073 යානයේ සාමාන්‍ය මගීන් ලෙස Flydubai සේවයේම සේවය කරන ගුවන් නියමුවන් දෙදෙනෙක් ගමන් කරමින් සිටියහ. නියමු කුටියේ ගැටුම පාලනය කිරීමත් සමගම, වහාම ක්‍රියාත්මක වූ මෙම ‍ මෙම නියමුවන් දෙදෙනා යානයේ පාලනය තම භාරයට ගත්හ.

අවසානයේ Boeing 737 MAX 8 යානය Tabuk ගුවන් තොටුපොළ වෙත සුරක්ෂිතව ගොඩබැස්වීමට ඔවුන් සමත් වූහ. එම අමතර නියමුවන් දෙදෙනා යානයේ ගමන් කරමින් සිටියේ කිසිදු විශේෂ හෝ රහසිගත ආරක්ෂිත ක්‍රමවේදයකට නොව පූර්ණ අහඹු සිදුවීමක් ලෙසය. යම් හෙයකින් මෙම නියමුවන් දෙදෙනා යානයේ නොසිටියේ නම්, අඩි 34,000ක් ඉහළ අහසේදී මගීන් 174 දෙනාගේ ජීවිතවලට කුමක් සිදුවනු ඇත්දැයි සිතාගැනීමට පවා නොහැක.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">පැය 10ක භීෂණයෙන් පසු මගීන් ටෙල් අවිව් වෙත</span>

</p>

<p>

යානය Tabuk වෙත ගොඩබැස්වීමෙන් පසු තුවාල ලැබූ කපිතාන්වරයා සහ සහ නියමුවා වහාම සෞදි රෝහල් වෙත ඇතුළත් කෙරිණි. මගීන් 174 දෙනාට සෞදි බලධාරීන් විසින් අවශ්‍ය වෛද්‍ය හා සංග්‍රහ පහසුකම් සැලසීමට කටයුතු කළේය.

</p>

<p>

Flydubai සමාගම වෙනත් යානයක් Tabuk වෙත යැවූ අතර, එදින සවස 5.40ට සෞදි අරාබියෙන් පිටත්වූ එම යානය පැය දහයකට වැඩි ප්‍රමාදයකින් පසු මගීන් රැගෙන ටෙල් අවිව්හි Ben Gurion ගුවන් තොටුපොළට ළඟා විය.

</p>

<p>

මේ අතර, සිද්ධියත් සමගම Flydubai සමාගම ඊශ්‍රායලය වෙත සිදුකරන ගුවන් ගමන් තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට පියවර ගත්තේය. ඊශ්‍රායලය ද සිය රටට පැමිණෙන ජාත්‍යන්තර ගුවන් යානාවල නියමුවන්ගේ අනන්‍යතාව සහ පසුබිම් පරීක්ෂා කිරීම් (security checks) දැඩි කිරීමට තීරණය කර ඇත.

</p>

<p>

<figure style="margin:1.5rem 0;text-align:center"><img src="https://www.reuters.com/resizer/v2/H6QBT2FPHJKYJLFXTNFOCE2HBU.jpg?auth=e988c28883e99142dd2f40af6bcd747fb3016465d9fbd63cb003d7f38d1356ee&width=1200&quality=80" alt="" style="max-width:100%;border-radius:6px" /><figcaption style="font-size:0.85em;color:#6b7280;margin-top:0.4rem"></figcaption></figure>

<span style="color:#dc2626">විමර්ශන අරඹයි: තවමත් අභිරහසක්ව පවතින සැබෑ අරමුණ</span>

</p>

<p>

සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් සෞදි අරාබියේ ජාතික ප්‍රවාහන ආරක්ෂක මධ්‍යස්ථානය (NTSC) සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ GCAA ආයතනය වෙන වෙනම පුළුල් නිල විමර්ශන ආරම්භ කර ඇත.

</p>

<p>

ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක අමාත්‍ය Israel Katz සහ අගමැති නෙතන්යාහු මෙය යානය කඩා දැමීමේ "ත්‍රස්ත ක්‍රියාවක්" ලෙස හඳුන්වා දුන්නද, Flydubai සමාගම පවසන්නේ සිද්ධියට පාදක වූ හේතුව තවම ස්ථිරවම නොදන්නා බවය. නිල විමර්ශනය අවසන් වීමට පෙර අනුමානවලට නොපැමිණෙන ලෙස GCAA සහ Flydubai ජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටී.

</p>

<p>

සහය නියමුවාගේ සැබෑ අරමුණ කුමක්ද? ඔහුට නියමු කුටියට ආයුධයක් ලැබුණේ කෙසේද? ජාත්‍යන්තර ගුවන් සේවාවල නියමුවන්ගේ මානසික හා ආරක්ෂක පසුබිම් ඇගයීමේ ඇති හිඩැස් මොනවාද යන තියුණු ප්‍රශ්න ලෝකය හමුවේ ඉතිරිවී ඇත.

</p>

<p>

අඩි 34,000ක් ඉහළ අහසේ තත්පර කිහිපයක් තුළ මගීන් 174 දෙනෙකුගේ ජීවිත මරණය අතර දෝලනය කළ ඒ බිහිසුණු අභිරහසට සැබෑ පිළිතුර ලැබිය යුත්තේ දේශපාලන ප්‍රකාශවලින් නොව, දැනට ක්‍රියාත්මක සෞදි සහ UAE නිල විමර්ශන වාර්තාවලිනි.

</p>

<p>

මන්ද, එය FZ1073 යානයට පමණක් නොව, සමස්ත ලෝක වාණිජ ගුවන් ක්ෂේත්‍රයේම නියමු කුටිය කොතරම් සුරක්ෂිතද යන්න පිළිබඳව මතුවූ බරපතළ ප්‍රශ්නාර්ථයක් වන බැවිනි.