සවුදි අරාම්කෝ තෙල් සමාගමේ පාලන ගොඩනැගිල්ලකට හූති ප්‍රහාරයක්... මැද පෙරදිග ගැටුම මහ සැරෙන් ඇවිලෙයි!

සවුදි අරාබිය සහ යේමනයේ ඉරාන සහාය ලබන ෂියා හූති කැරලිකරුවන් අතර පවතින ගැටුම් අඟහරුවාදා (ඔක්තෝබර් 13) තවදුරටත් දැඩි වී තිබේ.

</p>

<p>

සවුදි අරාබියේ නැගෙනහිර පළාතේ ධාරාන් (Dhahran) හි පිහිටි සවුදි අරාම්කෝ (Saudi Aramco) තෙල් සමාගමේ පාලන ගොඩනැගිල්ලක සීමිත ගිනිගැනීමක් හටගෙන ඇත. මෙම ගොඩනැගිල්ල ප්‍රහාරයකට ලක්වූ බව සවුදි බලශක්ති අමාත්‍යාංශය තහවුරු කළේය. ප්‍රහාරයෙන් කිසිදු පුද්ගලයෙකුට හානියක් සිදු වී නොමැති අතර ගින්න වහාම පාලනය කිරීමට සමත් වී තිබේ. අරාම්කෝ සමාගම ලොව විශාලතම තෙල් සමාගම් අතුරින් එකකි.

</p>

<p>

මෙයට සමගාමීව, හූති කැරලිකරුවන් විසින් සවුදි අරාබියේ අගනුවර වන රියාද් (Riyadh) සහ නැගෙනහිර පළාත ඇතුළු ස්ථාන කිහිපයකට මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර එල්ල කර ඇත. සවුදි ආරක්ෂක බලකායන් ප්‍රකාශ කළේ එල්ල වූ ප්‍රහාර බොහොමයක් අහසේදීම විනාශ කර දැමූ බවය. කෙසේ වෙතත්, අහසේදී විනාශ කරන ලද මිසයිල දෙකක සුන්බුන් රියාද් නගරයේ නිවාස මතට පතිත වී තිබේ. ඉන් කාන්තාවන් දෙදෙනෙකු, එක් පිරිමි අයෙකු සහ එක් දරුවෙකු ඇතුළුව පුද්ගලයින් සිව්දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇති අතර නිවාස 15 කට පමණ හානි සිදු වී ඇත.

</p>

<p>

අඟහරුවාදා උදෑසන, යේමනයේ සවුදි මෙහෙයවන මිත්‍ර පාක්ෂික බලකාය විසින් හූති පාලනයේ පවතින යේමනයේ අගනුවර වන සානා (Sanaa) ආසන්නයේ පිහිටි තෙල් පහසුකම් මධ්‍යස්ථානයකට ගුවන් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලදී. මෙම ප්‍රහාරයට පෙර එම ප්‍රදේශයේ වෙසෙන සිවිල් වැසියන්ට වහාම ඉවත් වන ලෙස සවුදි ආරක්ෂක අංශ ප්‍රකාශ කර තිබුණි. හූති කැරලිකරුවන් මෙම තෙල් පහසුකම් මධ්‍යස්ථානය සහ භූගත ඉන්ධන ගබඩා මිසයිල හා ඩ්‍රෝන යානා සඟවා තැබීමට භාවිතා කරන බව සවුදි පාර්ශවය සඳහන් කළේය. නමුත් එම ඉන්ධන තැන්පතු හිස්ව පැවති බව හූති මාධ්‍ය ප්‍රකාශ කර ඇත.

</p>

<p>

හූති ප්‍රකාශක බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරාල් යාහියා සාරී (Yahya Saree) අනතුරු අඟවමින් කියා සිටියේ සානා නගරයට සවුදි අරාබිය එල්ල කරන ඕනෑම ප්‍රහාරයකට රියාද් නගරයට සහ සවුදි තෙල් පහසුකම් වෙත "දැඩි සහ වේදනාකාරී" ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කරන බවයි.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">මෙම ගැටුම් හදිසියේ උග්‍ර වීමට හේතුව</span>

</p>

<p>

රතු මුහුදේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටි තෙල් සහ අනෙකුත් වෙළඳ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කරන ප්‍රධානතම සාගර මාර්ගයක් වන බැබ් එල්-මන්ඩෙබ් සමුද්‍ර සන්ධිය (Bab el-Mandeb Strait) ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල බලය පසුගිය මාසයේදී හූති කැරලිකරුවන් විසින් අත්පත් කර ගැනීමත් සමඟ මෙම ගැටුම් නැවත ආරම්භ විය. සවුදි අරාබිය සහ යේමනයේ පිළිගත් රජයට හිතවාදී බලකායන් එකී ප්‍රදේශයේ බලය නැවත ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරමින් සිටී.

</p>

<p>

පසුගිය දිනවල හූති කැරලිකරුවන් සවුදි අරාබියේ ගුවන් තොටුපළවල් වෙත, විශේෂයෙන්ම රියාද් ප්‍රධාන ගුවන් තොටුපළ වෙත දිගින් දිගටම ප්‍රහාර එල්ල කළේය. සෙනසුරාදා එල්ල වූ එක් ප්‍රහාරයකින් පුද්ගලයින් 13 දෙනෙකු මියගොස් 300 කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලැබූහ. මේ වන විට එම ගුවන් තොටුපළ වසා දමා තිබේ. ඇතැම් ගුවන් සමාගම් සවුදි අරාබිය වෙත ගුවන් ගමන් පැමිණීම පවා තාවකාලිකව අත්හිටුවා ඇත.

</p>

<p>

යේමනය ඇතුළත ද, විශේෂයෙන් තායිස් (Taiz) නගරය ආශ්‍රිතව දැඩි ගැටුම් තවදුරටත් පැවැත්වේ. මේ හේතුවෙන් බොහෝ පිරිසක් අවතැන් වී ඇති අතර, ආහාර ද්‍රව්‍යවල මිල ගණන් ඉහළ ගොස් ඇත. එමෙන්ම ගෘහස්ථ ගෑස් සහ අනෙකුත් අත්‍යවශ්‍ය ද්‍රව්‍යවල දැඩි හිඟයක් ද නිර්මාණය වී තිබේ.

</p>

<p>

තම ආරක්ෂාවට හෝ රතු මුහුද සහ බැබ් එල්-මන්ඩෙබ් සමුද්‍ර සන්ධිය භාවිතා කරන නෞකාවලට සිදුවන කිසිදු තර්ජනයකට ඉඩ නොතබන බව සවුදි අරාබිය අවධාරණය කර ඇත. එක්සත් ජනපදය සවුදි මෙහෙයවන පාර්ශවයට බුද්ධි තොරතුරු සහ සැලසුම් අංශයෙන් සහාය ලබා දී ඇති නමුත් සෘජු ප්‍රහාර එල්ල කර නොමැත.

</p>

<p>

මෙම නවතම ප්‍රහාරවලින් පැහැදිලි වන්නේ කලාපීය ගැටුම තවදුරටත් වර්ධනය වන බවය. දෙපාර්ශවයම බලශක්ති මධ්‍යස්ථාන සහ ප්‍රධාන නගර වෙත ප්‍රහාර එල්ල කරමින් සිටින අතර, කලාපයේ තෙල් ප්‍රවාහන මාර්ගවලට සහ ගුවන් ගමන් සඳහා පවතින අවදානම තවදුරටත් ඉහළ මට්ටමක පවතී.

</p>

<p>

සවුදි අරාබියට සහ යේමනයේ හූති කැරලිකරුවන්ට අතර පවතින ගැටුම් උග්‍රවීම හමුවේ ලෝක ඉන්ධන වෙළඳපොළට සහ තෙල් මිල කෙරෙහි එල්ල වී ඇති බලපෑම සම්බන්ධයෙන් පුවතට එකතු කළ හැකි විග්‍රහාත්මක ඡේදය පහත දැක්වේ:

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ලෝක ඉන්ධන වෙළඳපොළට එල්ල වූ ප්‍රබල පහරක්</span>

</p>

<p>

ගෝලීය ඉන්ධන සැපයුමේ ප්‍රධානතම මධ්‍යස්ථානයක් වන සවුදි අරාබියේ අරාම්කෝ (Aramco) තෙල් පහසුකම් ඉලක්ක කරගනිමින් එල්ල වූ මෙම ප්‍රහාර සහ බැබ් එල්-මන්ඩෙබ් (Bab el-Mandeb) සමුද්‍ර සන්ධියේ හූති බලපෑම හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යාමේ අවදානමක් නිර්මාණය වී තිබේ.

</p>

<p>

ලෝකයේ දිනපතා ප්‍රවාහනය කෙරෙන බොරතෙල් ප්‍රමාණයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රතිශතයක් ගමන් ගන්නා රතු මුහුද ආශ්‍රිත මෙම නාවික මාර්ගයේ ආරක්ෂාව තර්ජනයට ලක්වීමත් සමඟ, ලෝක වෙළඳපොළේ 'බ්‍රෙන්ට්' (Brent) බොරතෙල් මිල කෙටි කාලයක් තුළ සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. විශාලතම තෙල් අපනයනකරුවෙකු වන සවුදි අරාබියේ නිෂ්පාදන හා ප්‍රවාහන කටයුතුවලට බාධා එල්ල වේ යැයි පවතින බිය නිසා ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළේ ආයෝජකයින් සහ තෙල් ගණුදෙනුකරුවන් දැඩි අවිනිශ්චිතතාවකට පත්ව සිටිති.

</p>

<p>

ඉදිරි දිනවලදී මෙම ගැටුම් තවදුරටත් වර්ධනය වුවහොත් ගෝලීය ඉන්ධන මිල තවදුරටත් ඉහළ ගොස් ලෝක ආර්ථිකයට ප්‍රබල බලපෑමක් එල්ල වනු ඇතැයි විදේශීය ආර්ථික විశ్ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

</p>

<p>

එය අපේ බත් බතට බලපාන ආකාරය තවම සිතාගන්නටවත් ඉඩක් නැත. ඔවුන් ඔවුන්ගේ යුද්ධයකය. එහි ප්‍රතිඵල යුද්ධයේ කොතැනකවත් නැති පුංචි දූපතක රටවැසියන්ව ඈත වන්නි හත්පත්තුවේ සිටින ගැමියාටත් බලපෑමේ අවනඩුව කියන්නට කෙනෙක් නැත. ලෝකයේ හැටි එහෙමය.