කාවන්තිස්ස ඇතා ඇද වැටී ඇත: රටක් ආදරය කළ දළ ඇතාගේ ජීවිතය අර්බුදයට...

ඔක්තෝබර් 16 වන දින උදෑසන, සියඹලන්ගමුව යාය 03 ප්‍රදේශයේ කුඹුරු යායක මැද කාවන්තිස්ස ඇතා අසරණව ඇද වැටී සිටිනු ප්‍රදේශවාසීන් විසින් පළමුව දැක ඇත. මෙරට ජීවත්වන ඇතුන් අතර උසම දළ ඇතා ලෙස ප්‍රකට මෙම දැවැන්තයාගේ තත්ත්වය පිළිබඳව වන ජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ මීගලෑව කාර්යාලය වාර්තා කර ඇති අතර, වනජීවී පශු වෛද්‍යවරුන් එම ස්ථානයේදීම ප්‍රතිකාර ආරම්භ කර තිබේ.

</p>

<p>

මෙය හුදෙක් එක් ඇතෙකුගේ රෝගී තත්ත්වයක් නොවේ. ගල්ගමුව–මීගලෑව–තඹුත්තේගම යන ප්‍රදේශවල සැරිසරන කාවන්තිස්ස, 2012 දී සියඹලන්ගමුව දළ ඇතාගේ මරණයෙන් පසු රටේ අභිමානවත් හස්ති උරුමයේ ජීවමාන සංකේතයක් බවට පත් විය. ඔහුගේ සම්ප්‍රදායික සංක්‍රමණ මාර්ග කලා වැව, බලාලු වැව, විල්පත්තු දක්වා විහිදුණත්, ගොවිතැන් ප්‍රසාරණය හා මිනිස් ආක්‍රමණය නිසා දැන් ගල්ගමුව–අඹන්පොළ ප්‍රදේශවලට සීමා වී ඇත.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">තුවාලවීම </span>

</p>

<p>

සැප්තැම්බර් 20 වන දින පමණ වනජීවී ලෝලී පතුම් බණ්ඩාර විසින් කාවන්තිස්ස සාමාන්‍ය ලෙස ගමන් කරනු දැක ඇත. ඊළඟ දිනයේ ඔහු කොර ගසමින් සිටිනු දැක, දකුණු ඉදිරි පාදයේ දණහිස ආසන්නයේ වෙඩි තුවාලයක් හඳුනාගෙන තිබිණි.

</p>

<p>

අනතුරුව වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ පශු වෛද්‍ය ඉසුරු හේවකොට්ටගේ, චන්දන ජයසිංහ, ගංගා විජේසිංහ ඇතුළු කණ්ඩායමක් වන අලියා නිර්වින්දනය කර තුවාලය පිරිසිදු කර ප්‍රතිජීවක ලබා දුන්නේය. පරිසර අමාත්‍ය වෛද්‍ය ධම්මික පටබැඳිගේ මැදිහත්වීමෙන් ප්‍රතිකාර අඛණ්ඩව සිදු විය.

</p>

<p>

තත්ත්වය යහපත් වෙමින් තිබියදී ඇතා තඹුත්තේගම ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වූ අතර, පාචන තත්ත්වයක් ඇති විය. ඔක්තෝබර් 15 දිනත් ප්‍රතිකාර ලැබූ ඔහු අද දින කුඹුරක් මැද ඇද වැටී සිටියේය. දෙපාර්තමේන්තුව පවසන්නේ ක්‍රේන් සහ බුල්ඩෝසර් සූදානම්ව තබා ඇති බවත්, රාත්‍රී නිරීක්ෂණ සඳහා තාප ඩ්‍රෝන් යොදවන බවත්ය. ගල්ගමුව, ගිරිබාව, මීගලෑව යන ප්‍රදේශවල වනජීවී කාර්යාල ඉහළ අවධානයෙන් තබා ඇති බව අමාත්‍යාංශය කීවේය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">සත්ත්ව ලෝලීන් අතර මහා සංවාදය</span>

</p>

<p>

මෙම සිදුවීම සත්ත්ව ලෝලීන් සහ පරිසරවේදීන් අතර තීව්‍ර සංවාදයක් මතු කර ඇත. ඇතැමුන් ඉල්ලා සිටින්නේ කාවන්තිස්ස, අග්බෝ, මහසෙන් වැනි ලාංඡනික දළ ඇතුන්ට විශේෂ ආරක්ෂාවක් (කෙන්යාවේ අහමඩ් හෝ ක්‍රේග් වැනි සුපිරි දළ ඇතුන්ට ලැබුණු ආයුධ සන්නද්ධ ආරක්ෂාව හා සමානව) ලබා දෙන ලෙසය. Society for Conservation of Wild Elephants වැනි කණ්ඩායම් “ජීවමාන ජාතික උරුමයක්” ලෙස ප්‍රකාශ කිරීම, GPS කොලර්, විශේෂ ආරක්ෂක ඒකක සහ ප්‍රජා බුද්ධි ජාල යෝජනා කරයි. එක් වන අලියෙකුගේ පාරිසරික, සංස්කෘතික හා සංචාරක වටිනාකම රුපියල් බිලියන 3.8ක් පමණ යැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත.

</p>

<p>

අනෙක් පැත්තෙන්, Sri Lanka Wildlife Conservation Society හි රවී කොරයා වැනි විශේෂඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ඝන මිනිස් ජනාවාස හා වගාබිම් අතර නිදහසේ සැරිසරන ඇතෙකුට අඛණ්ඩ ආයුධ සන්නද්ධ ආරක්ෂාව ලබා දීම ප්‍රායෝගික නොවන බවය. ඔවුන් අවධාරණය කරන්නේ භූ දර්ශන මට්ටමේ විසඳුම්, ගොවීන්ට විකල්ප ජීවනෝපාය සහ වාසස්ථාන ප්‍රතිසංස්කරණය ය. වෙඩි වැදී සිදු වූ තුවාලයෙන් පසු කාවන්තිස්ස ආක්‍රමණශීලී වී මිනිසුන් හා නිලධාරීන් පසුපස හඹා ගිය බව වාර්තා වීමත් මෙම සංවාදය තවත් උණුසුම් කර ඇත.

</p>

<p>

මේ වනවිට වනජීවි වෛද්‍යවරුන් විසින් කරනු ලබන ප්‍රතිකාරවල ප්‍රමිතියෙන් තොර වීම මේ ව්‍යසනයට හේතු වී ඇති බවට ද කථිකාවක් ඇති වී තිබේ. පශු වෛද්‍යවරුන් අධි මාත්‍රාවෙන් ප්‍රතිජීවක ඖෂධ හස්ථියාට ලබා දුන්නා දැයි දැන් ප්‍රශ්න කෙරෙමින් ඇත. විදේශික වෛද්‍යවරුන් ගේ ප්‍රතිකාර සඳහා යොමුවීම ගැන ද ඉල්ලීම් ඇති වී තිබේ.

</p>

<p>

<figure style="margin:1.5rem 0;text-align:center"><img src="https://scontent.fcmb1-2.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/852122424_1548044994008261_4628034780775664468_n.jpg?stp=dst-jpg_tt6&cstp=mx1086x1098&ctp=s1086x1098&_nc_cat=109&_nc_map=urlgen_bucketless&ccb=1-7&_nc_sid=127cfc&_nc_ohc=IiFrK0M2yzEQ7kNvwF-QWNV&_nc_oc=AdpJvNzo7d3034AS2xDVC-t5g1qVQUIa8FrEEK21L0qElolNdukL9uuNXCSQrgKr9Ow&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.fcmb1-2.fna&_nc_gid=1FNVz3q21_75e4HAToX5Rg&_nc_ss=7a2a8&oh=00_AQOKJK3CiNvFos6e26xnGbnM_HCrffYrR39C4XHGCuSLvw&oe=6AD7D653" alt="" style="max-width:100%;border-radius:6px" /><figcaption style="font-size:0.85em;color:#6b7280;margin-top:0.4rem"></figcaption></figure>

2024 වන අලි සමීක්ෂණයට අනුව මෙරට වන අලි ගහනයේ අවම ඇස්තමේන්තුව 7,451කි (2011 දී 5,879; 1993 දී 1,967). මෙය 2011 සිට සියයට 26.7ක පමණ වැඩිවීමකි. තරුණ දළ ඇතුන්ගේ ප්‍රතිශතය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇතත්, සමස්ත දළ ඇතුන් ප්‍රතිශතය සියයට 6.5ක් පමණ වන අතර, ආසියාවේ අඩුම අගයන්ගෙන් එකකි.

</p>

<p>

අලින්ගෙන් සියයට 70ක් පමණ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලින් පිටත ජීවත් වෙති.

</p>

<p>

අලි–මිනිස් ගැටුම දැඩි ය. 2025 දී පමණක් වන අලි මරණ 397–408ක් පමණ වාර්තා වූ අතර, බොහෝමයක් වෙඩි, විදුලි, හක්කපටස් හෝ දුම්රිය අනතුරු නිසාය. මිනිස් මරණ වාර්ෂිකව සාමාන්‍යයෙන් 130–150ක් පමණ වේ. වන ආවරණය 1920 ගණන්වල සියයට 70ක් පමණ සිට අද සියයට 34ක් පමණ දක්වා පහත වැටී ඇත.

</p>

<p>

කාවන්තිස්සගේ තත්ත්වය තනි ඇතෙකුගේ කතාවක් නොවේ. එය මෙරට අවසන් විශිෂ්ට දළ ඇතුන් ආරක්ෂා කිරීමට ඇති හැකියාව, වාසස්ථාන අහිමිවීම සහ ගොවීන්ගේ ජීවනෝපාය අතර තුළනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකි.

</p>

<p>

වනජීවී නිලධාරීන් ජනතාවට ඇතා ආසන්නයට නොයන ලෙස ඉල්ලා සිටින අතර, ප්‍රතිකාර අඛණ්ඩව සිදු වේ. සත්ත්ව ලෝලීන්ගේ බලාපොරොත්තුව වන්නේ මෙම දැවැන්තයා නැවත නැගී සිටිනු දැකීමයි. නමුත් ඔහු නැගී සිටියත්, ඔහුගේ ලෝකය දිනෙන් දින කුඩා වෙමින් පවතී.