ඉන්දියන් සාගරයේ නිහඬ අර්බුදය: ඉරාන නෞකා, ඇමරිකානු අවහිරය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ උපායමාර්ගික සමතුලිතතාවය!

ශ්‍රී ලංකාවට දකුණු-බස්නාහිර වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ ජාත්‍යන්තර මුහුදේ නැංගුරම් ලා ඇති ඉරාන ටැංකර් නෞකා රැසක් සම්බන්ධයෙන් වන තත්ත්වය සම්බන්ධව සංවාදය පසුගිය ආසන්න දින කීපය තුළ තියුණු උත්ප්‍රේරණයකට ලක් වුනේය. නිමිත්ත ලංකාවේ භෞමික මුහුදු සීමාවට ආසන්නයේ නැංගුරම් ලා ඇති ඉරාණ නෞකාවල නාවිකයින් 40ක් හදිසි සෞඛ්‍ය අවශ්‍යතා මත පදනම්ව ගාලු වරායට පැමිණ කටුනායක ගුවන්තොටුපල හරහා ඉරාණය බලා පියාසර කිරීමය.

</p>

<p>

දැන් මේ සිදුවීම ලෝකය ඉදිරියේ ඇත්තේ හුදු රෝගී නාවිකයන් 40 දෙනෙකුගේ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සම්බන්ධ මානුෂික මැදිහත්වීමක් ලෙස නොවේ. එය 2026 පෙබරවාරි මාසයේ සිට උත්සන්න වූ ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර පවතින ගැටුම මැදපෙරදිග කලාපයෙන් ඔබ්බට පැතිරී, ඉන්දියන් සාගරයේ උපායමාර්ගික ජල මාර්ග දක්වා විහිදී ගිය ආකාරය පෙන්වා දෙන පැහැදිලි සංකේතයකි.

</p>

<p>

ඔක්තෝබර් 24 වැනිදා ගාල්ල වරායට රැගෙන ආ ඉරාන වෙළෙඳ නෞකා කිහිපයක නාවිකයින් 40 දෙනා, වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලැබීමෙන් පසු එදින රාත්‍රියේම ගුවන් මගින් ඉරානය බලා ආපසු යවන ලදී. විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ මාධ්‍ය ප්‍රකාශක තුෂාර රොද්‍රිගෝ පැවසූ පරිදි, මෙය ජාත්‍යන්තර නීතිය යටතේ ආපදා ඇමතුමකට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ මානුෂීය වගකීමක් ඉටු කිරීමක් පමණි. කොළඹ ඉරාන තානාපති කාර්යාලයේ සම්බන්ධීකරණයෙන් සිදු වූ මෙම මෙහෙයුමේ සියලු වියදම් ද ඉරාන පාර්ශ්වය විසින් දරා ඇත. අදාළ නෞකාවන් ශ්‍රී ලංකාවේ භෞමික ජල සීමාවෙන් පිටත නැංගුරම් ලා ඇති බව අවධාරණය කරමින්, රජය පැහැදිලි කළේ මෙය නෞකාවලට ලබා දුන් සෘජු සහායක් නොවන බවය.

</p>

<p>

කෙසේ වෙතත්, මෙම සිදුවීම හුදකලා සිදුවීමක් නොවේ. ජූලි මාසයේ සිට ගාල්ලට ආසන්නව නාවික සැතැපුම් 20-24 පමණ දුරින් ඉරාන ටැංකර් සහ බහාලුම් නෞකා 15-20ත් අතර සංඛ්‍යාවක් නැංගුරම් ලා ඇති බව බීබීසී වෙරිෆයි, වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් සහ සමුද්‍ර නිරීක්ෂණ සමාගම් වාර්තා කර ඇත. මේවා බොහොමයක් ඇමරිකානු සම්බාධක ලැයිස්තුවලට ඇතුළත් “ෂැඩෝ ෆ්ලීට්” නෞකා වේ. එක්සත් ජනපදය විසින් හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධියට නැවත පනවන ලද නාවික අවහිරය හේතුවෙන් මෙම නෞකාවලට ඉරාන වරායන් වෙත ආපසු යාමට නොහැකි වී ඇත. එම නෞකාවල ආහාර, ජලය සහ ඉන්ධන හිඟයක් පවතින බවට ද වාර්තා වේ.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ගැටුමේ ඉන්දියන් සාගර ව්‍යාප්තිය</span>

</p>

<p>

2026 පෙබරවාරි-මාර්තු කාලයේ ආරම්භ වූ ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර ගැටුම මැදපෙරදිගට පමණක් සීමා වූවක් නොවන බව පැහැදිලිය. මාර්තු 4 වැනිදා ගාල්ලට ඔබ්බෙන් ජාත්‍යන්තර මුහුදේ ඉරාන නාවික හමුදාවට අයත් IRIS Dena යුද නෞකාව ඇමරිකානු සබ්මැරීනයකින් එල්ල වූ ටෝපිඩෝ ප්‍රහාරයකින් ගිල්වා දැමීම මෙයට පැහැදිලි සාක්ෂියකි. එම ප්‍රහාරයෙන් නාවිකයින් 87 දෙනෙකු මිය ගිය අතර, ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව නාවිකයින් 32 දෙනෙකු බේරා ගැනීමට සමත් විය. ඉන්පසු IRIS Bushehr නෞකාව ත්‍රිකුණාමලයේ ආරක්ෂාව පතා පැමිණියේය. මෙය දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු සබ්මැරීනයකින් යුද නෞකාවක් ගිල්වා දැමූ දුර්ලභ අවස්ථාවක් ලෙස ඇමරිකානු ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් විසින් විස්තර කරනු ලැබීය.

</p>

<p>

මෙම සිදුවීම් ශ්‍රී ලංකාවට ආසන්න ජලයේ සිදු වීම රටේ භූදේශපාලනික ස්ථානගත වීම වෙනස් කර ඇත. ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රධාන මුහුදු මාර්ග අසල පිහිටා ඇති ශ්‍රී ලංකාව, මැදපෙරදිග ගැටුම්වල රැලි බලපෑම්වලට සෘජුවම නිරාවරණය වී ඇත. මේ තත්ත්වය තුළ ඉරාන තෙල් නෞකා මෙහි රැඳී සිටීම, ඇමරිකානු ද්විතීයික සම්බාධක අවදානම් සහ ජාත්‍යන්තර නීතියේ මානුෂීය වගකීම් අතර සියුම් සමතුලිතතාවයක් පවත්වා ගැනීමට රජයට සිදු කර තිබේ.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">සම්බාධක, ෂැඩෝ ෆ්ලීට් සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය</span>

</p>

<p>

ඇමරිකානු පීඩනය හේතුවෙන් මැලේසියාව ඇතුළු වෙනත් ආසියානු ජල සීමාවල ද ඉරාන හා ඉරාන-සම්බන්ධ නෞකා රැසක් රැඳී සිටී. මෙය තෙල් අපනයනය සඳහා ඉරානය විසින් භාවිතා කරනු ලබන “ෂැඩෝ ෆ්ලීට්” උපාය මාර්ගයේ කොටසකි. එක්සත් ජනපදය මෙම නෞකාවලට සැපයුම් ලබාදීම තහනම් කිරීමට ද්විතීයික සම්බාධක භාවිතා කරයි. වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් වාර්තාවලට අනුව, ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාලය අගෝස්තු මාසයේදී ශ්‍රී ලංකාවට දැනුම් දී ඇත්තේ නෞකාවලට සේවා ලබාදීමෙන් වළකින ලෙසය.

</p>

<p>

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රතිචාරය ඉතා ප්‍රවේශම් සහගතය. නෞකාවන් ජාත්‍යන්තර මුහුදේ ඇති බැවින් සෘජු වගකීමක් නොමැති බව පවසන අතර, සමුද්‍ර සොයා බැලීම සහ බේරා ගැනීමේ (SAR) ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් යටතේ ආපදා ඇමතුම්වලට ප්‍රතිචාර දැක්වීම අනිවාර්ය බව රජය අවධාරණය කරයි. මෙය එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුද්‍ර නීති සම්මුතිය (UNCLOS) යටතේ නිදහස් නාවිකත්වයේ මූලධර්මය සහ මානුෂීය යුතුකම් අතර ඇති ආතතිය පිළිබිඹු කරන්නකි.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති අභියෝගය</span>

</p>

<p>

ශ්‍රී ලංකාව සාම්ප්‍රදායිකව නොබැඳි විදේශ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරයි. කෙසේ වෙතත්, ඇමරිකාව සමඟ ඇති ආර්ථික හා ආරක්ෂක සබඳතා, ඉරානය සමඟ ඇති දිගුකාලීන සම්බන්ධතා සහ ඉන්දියාවේ කලාපීය බලපෑම අතර සමතුලිතතාවයක් පවත්වා ගැනීම දැන් වඩාත් අපහසු වී ඇත. ඉන්ධන සැපයුම් මත රඳා පවතින ආර්ථිකයකට, මැදපෙරදිග ගැටුම් දිගටම පැවැතීම හමුවේ තෙල් මිල ඉහළ යාම සහ සැපයුම් අවදානම් ඇති කළ හැකිය.

</p>

<p>

තවද, මෙවැනි තත්ත්වයන් ශ්‍රී ලංකාවට ජාත්‍යන්තර වේදිකාවල සිය ස්ථාවරය පැහැදිලි කිරීමට සිදු කරයි. මානුෂීය යුතුකම් ඉටු කිරීම සම්බාධක උල්ලංඝනයක් ලෙස වරදවා වටහා ගැනීමේ අවදානමක් පවතී. රජය මෙතෙක් මෙය සාර්ථකව කළමනාකරණය කර තිබුණද, ගැටුම දිගු කාලයක් පැවතුණහොත් එල්ල වන පීඩනය වැඩි විය හැකිය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">අනාගතයේ අපේක්ෂාවන්</span>

</p>

<p>

ඉරාන නෞකා ශ්‍රී ලංකාවට ආසන්නව රැඳී සිටීම දිගටම පවතින තාක්, සෞඛ්‍ය හදිසි අවශ්‍යතා හේතුවෙන් තවත් මෙහෙයුම් සිදු විය හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වන්නේ ජාත්‍යන්තර නීතිය පිළිපැදීම, මානුෂීය වගකීම් ඉටු කිරීම සහ ප්‍රධාන බලවතුන් සමඟ සබඳතා ආරක්ෂා කරගැනීම අතර සමතුලිතතාවය පවත්වා ගැනීමය. මෙය අතිශය සියුම්ව කළමනාකරණය කළ යුතු තත්ත්වයකි.

</p>

<p>

මෙම තත්ත්වය ඉන්දියන් සාගරයේ ආරක්ෂාව සහ සාමය පිළිබඳ පුළුල් සාකච්ඡාවකට ද හේතු විය හැකිය. කුඩා හා මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ රටවල්, මහා බලවතුන් අතර ගැටුම්වල අතුරු ඵල ලෙස මුහුණ දෙන අභියෝග පිළිබඳව දැන් වඩාත් පැහැදිලිව පෙනේ.

</p>

<p>

ශ්‍රී ලංකාව මෙම සංකීර්ණ භූදේශපාලනික පරිසරය තුළ සිය උපායමාර්ගික ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීමට අවශ්‍ය සියුම් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකත්වය දිගටම පවත්වා ගැනීම මත රටේ අනාගතය තීරණය වනු ඇති බව කිව යුතුය.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">*(මූලාශ්‍ර: BBC සිංහල, විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය, Reuters, AP, Wall Street Journal, Daily Mirror සහ සමුද්‍ර නිරීක්ෂණ වාර්තා)*

</span>