නෙතන්යාහූ සාධයක අදින් පසු වලංගු වන්නේ කෙසේ ද?. ඊශ්‍රයාල මැතිවරණය ලෝකයට බලපාන හැටි!

2023 ඔක්තෝබර් 7 වන දින හමාස් සංවිධානය එල්ල කළ ප්‍රහාරයෙන් පසු ඊශ්‍රායලයේ පළමු පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය අද ( 2026 ඔක්තෝබර් 27 වන දින ) පැවැත්වේ.

වසර ගණනාවක යුද්ධය, ආරක්ෂක අසාර්ථකත්වයන් සහ තදබල දේශපාලන බෙදීම් මධ්‍යයේ, ඊශ්‍රායලයේ වැඩිම කාලයක් සේවය කළ නායකයා වන අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහුට බලයේ රැඳී සිටීමට හැකිද යන්න මෙහිදී පරීක්ෂාවට ලක් කෙරෙනු ඇත. ආසන 120 කින් යුත් කෙනසෙට් (Knesset) පාර්ලිමේන්තුවේ කිසිදු තනි පක්ෂයකට කිසිදාක තනි බහුතරයක් හිමි වන්නේ නැත. ආණ්ඩුවක් පිහිටුවීම සඳහා සන්ධාන ගිවිසුම් හරහා අවම වශයෙන් ආසන 61 ක බහුතරයක් ලබාගත යුතුය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ඡන්ද තරගය: මත විමසුම්වලින් පෙනෙන සරල සංඛ්‍යා</span>

</p>

<p>

මැතිවරණයට පෙර පැවැති අවසන් මත විමසුම්වලින් පෙන්නුම් කළේ ඉතා කරට කර තරගයකි. එම සමීක්ෂණ දත්ත අනුව පක්ෂ ලබාගත හැකි ආසන සංඛ්‍යාව මෙසේ අනාවැකි පළ කර තිබුණි:

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">• ගාඩි අයිසන්කොට්ගේ 'යාෂාර්' (Yashar) පක්ෂය:</span> ආසන 22–23 ක් ගනිමින් ඉදිරියෙන්ම සිටිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">• බෙන්ජමින් නෙතන්යාහුගේ 'ලිකුඩ්' (Likud) පක්ෂය:</span> ආසන 19–21 ක් හිමිවනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">• අනෙකුත් විපක්ෂ සන්ධාන: </span>(නෆ්තාලි බෙනට් සහ යායිර් ලාපිඩ්ගේ මෙහෙයවීමෙන්) ඊළඟ ස්ථානවල පසුවේ.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">• අරාබි පක්ෂ:</span> ආසන 14 ක් පමණ ලබාගනු ඇතැයි තක්සේරු කර ඇත.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">බහුතරය පිළිබඳ ගැටලුව:</span>

</p>

<p>

මෙම මත විමසුම්වලට අනුව නෙතන්යාහුගේ දක්ෂිනාංශික සහ ආගමික මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් සියල්ල එකතු වුවද රජයක් පිහිටුවීමට අවශ්‍ය ආසන 61 බහුතරය හිමි වන්නේ නැත. එසේම ප්‍රධාන විපක්ෂ කණ්ඩායම්වල එකතුව ද ආසන 61 සපූරා ගැනීමට අපොහොසත් වන බව පෙනී යයි.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">අගමැති ධුරයට ඇති කැමැත්ත:</span>

</p>

<p>

මහජන කැමැත්ත විමසූ සමීක්ෂණවලදී ඊශ්‍රායල ජාතිකයන්ගෙන් 44–49% ප්‍රමාණයක් අගමැති ලෙස අයිසන්කොට්ව ප්‍රිය කළ අතර, නෙතන්යාහුට හිමිවූයේ 33–41% ක අගයකි.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">බොහෝ ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් නෙතන්යාහුට විරුද්ධ වන්නේ ඇයි?

</span>

</p>

<p>

සමාජයේ බොහෝ කොටස් අතර මහජන කෝපය සැබෑ ලෙසම දැඩිව පැතිරී ඇත. ඔක්තෝබර් 7 ප්‍රහාරයෙන් බරපතල ආරක්ෂක අසාර්ථකත්වයන් එළිදරව් විය. නෙතන්යාහු එහි සම්පූර්ණ වගකීම පිළිගෙන නොමැති අතර පූර්ණ රාජ්‍ය පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට ද ප්‍රතිරෝධය දක්වා ඇත.

</p>

<p>

ගාසා තීරයේ සහ ඉරානයට එරෙහිව පැවැත්වෙන දීර්ඝ යුද්ධ, ආර්ථික පීඩනය, නැවත නැවත කැඳවනු ලැබූ අතිරේක බළකා සේනාංක ඇතුළුව සෙබලුන්ගේ ඉහළ ජීවිත හානි පිරිවැය දැඩි සමාජ විභේදනයක් සහිත විවේචනයක් ඇති කර ඇති ආකාරය විවේචකයෝ පෙන්වා දෙති.

</p>

<p>

ජනපදකරණය සහ ආගමික කාරණා සම්බන්ධයෙන් නෙතන්යාහුගේ අන්ත දකුණාංශික හවුල්කරුවන්ගේ දැඩි මතධාරී ප්‍රතිපත්ති ද විවේචනයට ලක්ව ඇත. ඔහුට එරෙහි දූෂණ නඩු තවදුරටත් විභාග වන නමුත්, යුද්ධය නිසා ඒවා මහජන අවධානයෙන් තරමක් ඈතට ගොස් තිබේ. බොහෝ ඡන්දදායකයින්ට හැඟෙන්නේ තමන්ව නායකයන් විසින් "අතහැර දමා ඇති" බවය.

</p>

<p>

එසේ වුවද, 2023 සිට ඊශ්‍රායල සමාජය ආරක්ෂක ගැටලුවලදී දක්ෂිණාංශික ස්ථාවරයකට තදින්ම යොමු වී ඇත. හමාස්, හිස්බුල්ලා සහ ඉරානය දුර්වල කළ ශක්තිමත් නායකයා ලෙස නෙතන්යාහුට තවමත් ස්ථාවර පදනමකින් සහයෝගය ලැබේ. ඔහුගේ ප්‍රතිවාදීන් මතවාද, නායකත්වය සහ අරාබි පක්ෂ සමඟ වැඩ කරන්නේද යන්න සම්බන්ධයෙන් බෙදී සිටිති.

</p>

<p>

අයිසන්කොට් හට රජයක් පිහිටුවීමට ඇති ඉඩකඩ සැබෑ එකක් වුවද එය අවිනිශ්චිතය. ගාසා තීරයේදී පවුලේ සාමාජිකයෙකු අහිමි වූ හිටපු හමුදාපතිවරයෙකු වීම සහ වගවීම පිළිබඳ පොරොන්දුව සම්බන්ධ ඔහුගේ පුද්ගලික පසුබිම බොහෝ දෙනෙකුගේ ආකර්ෂණයට හේතු වී තිබේ.

</p>

<p>

කෙසේ වෙතත් විපක්ෂය කැබලි වී ඇත. දක්ෂිණාංශික හවුල්කරුවන් බොහෝ විට අරාබි සහාය ලබා ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කරන අතර, නෙතන්යාහු එවැනි ඕනෑම සන්ධානයක් රටට තර්ජනයක් ලෙස දක්වමින් ප්‍රචාරණ කටයුතුවල නිරත විය. විපක්ෂ පක්ෂ වැඩි ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනා ගත්තද, ඔවුන්ට එකතු වීමට නොහැකි වීමට ඉඩ ඇත. නෙතන්යාහු පසුගිය කාලයේ මෙවැනි බොහෝ අර්බුදවලින් දේශපාලන ඩීල් හරහා ගැලවී ගොස් ඇත.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626"> ට්‍රම්ප්, ඉරානය සහ මැතිවරණ උපක්‍රම</span>

</p>

<p>

<figure style="margin:1.5rem 0;text-align:center"><img src="https://images.jpost.com/image/upload/f_auto,fl_lossy/q_auto/c_fill,g_faces:center,h_720,w_1280/741580" alt="" style="max-width:100%;border-radius:6px" /><figcaption style="font-size:0.85em;color:#6b7280;margin-top:0.4rem"></figcaption></figure>

මැතිවරණයට පෙර දින නෙතන්යාහු එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ සහයෝගය විශේෂයෙන් ඉස්මතු කළේය. ට්‍රම්ප් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ "බිබී" ට (නෙතන්යාහුට) ඡන්දය දී 2026 පෙබරවාරි මාසයේදී දෙදෙනා එක්ව ආරම්භ කළ ඉරානයට එරෙහි "කාර්යය අවසන් කරන" ලෙසය. නෙතන්යාහු හිඳින තාක් පමණක් ට්‍රම්ප් ඉරාන තර්ජනය ඉවත් කිරීමට තීරණාත්මක පියවර ගනු ඇතැයි නෙතන්යාහු ප්‍රකාශ කළේය. ඉරාන පාලනය බිඳ දැමීමට තමා ඊශ්‍රායල බුද්ධි අංශයට සහ හමුදාවට උපදෙස් දී ඇති බව ද ඔහු පැවසීය.

</p>

<p>

මේ ප්‍රකාශය නෙතන්යාහූට පක්ෂ ඔහුගේ ආධාරකරුවන්ට මහා ගර්වයට හේතුවන ප්‍රකාශයකි. ඔවුන් පෙන්වා දෙන්නේ ලොව බලවත්ම රාජ්‍යයේ නායකයා ඊශ්‍රයාලයේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් සහ ඉරාන තර්ජන නිමා කිරීම වෙනුවෙන් කෙලින්ම පෙනී සිටීම ඊශ්‍රයාලයට ලැබුණු මූලෝපායික ජයග්‍රහණයකි.

</p>

<p>

ඔවුන්ට අනුව නෙතන්යාහූ යනු ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා ද මෙහෙයවිය හැකි ශූර නායකයෙකි. ඇමරිකානු ජනාධිපති සමග එකම මේසයේ වාඩි වී ඊශ්‍රයාලයේ අවශ්‍යතා ඉටු කළ හැකි ලෝක මට්ටමේ එකම නායකයා නෙතන්යාහූය.

</p>

<p>

එහෙත් ඊශ්‍රයාල වැසියන්ගෙන් සැලකිය යුතු පිරිසක් ට්‍රම්ප්ගේ මේ ප්‍රවේශය ඉවසන්නේ නැති බව පෙනේ. ඔවුන්ට අනුව නෙතන්යාහූ වෙනුවෙන් ට්‍රම්ප් කරන මේ මැදිහත්වීම ඊශ්‍රයාලයේ ස්වාධීනත්වයට සහ ස්වෛරී භාවය ප්‍රශ්න කිරීමකි.

</p>

<p>

විපක්ෂය ඇතුළු බහුතරයකගේ මතය වී ඇත්තේ ඊශ්‍රයාලයේ අනාගතය තීරණ කරන්නේ ඊශ්‍රයාල ඡන්ද දාකයන් මිස ධවල මන්දිරය නොවන බවය. ජාතික ආරක්ෂාව, ඉරාන තර්ජනය වැනි බරපතල ජාතික ගැටලු නෙතන්යාහු සිය මැතිවරණ ජයග්‍රහණය වෙනුවෙන් ඇමරිකාව හරහා දේශපාලන මෙවලමක් ලෙස භාවිතා කිරීම අවසානයේ ව්‍යසනයට ලක් කරන්නේ ජාතිය අභිමානය බව ඔවුන්ගේ අදහසය.

</p>

<p>

තමන්ගේ රටේ හමුදා සහ බුද්ධි අංශ තිරීන විදේශ නායකයෙකුගේ ප්‍රකාශමත තීරණය වන්නක් බව ඇඟවීම ස්වාධීන ජාතියකට මොනතරම් සුදුසුදැයි ඔවුහු විමසා සිටිති.

</p>

<p>

කෙසේ වෙතත් ඇමෙරිකාවේ නොවැම්බර් 3 වනදා පැවැත්වෙන අන්තර්වාර මැතිවරණයට පෙර ඉරානයට එරෙහිව එක්සත් ජනපද ප්‍රහාරයක් එල්ල නොවන බව ධවල මන්දිර ප්‍රකාශවලින් ඇඟවුණි. ඊශ්‍රායල ඡන්දයට පෙර ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට නෙතන්යාහු බලපෑම් කළ බවත්, නමුත් ට්‍රම්ප් ඒවා ප්‍රමාද කළ බවත් වාර්තා විය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">විවිධ මාධ්‍ය මෙය දකින්නේ කෙසේද?</span>

</p>

<p>

• ඇමරිකානු හිතවාදී සහ ප්‍රධාන ධාරාවේ බටහිර මාධ්‍ය ලෙස සැලකෙන Reuters, Times of Israel, CBS, Washington Post හඳුන්වන්නේ මෙය නෙතන්යාහුගේ පැවැත්ම උදෙසා කෙරෙන දැඩි සටනක් ලෙසය. ඔහුගේ යුද සමයේ වාර්තාව සහ ට්‍රම්ප්ගේ සන්ධානය ඔහුගේ ශක්තීන් ලෙස දක්වන අතරම, මත විමසුම්වල ඇති දුර්වලතා, සන්ධානගතවීමේ අවදානම් සහ ඔහුව ඉවත් කිරීමේ ඇති අපහසුව ද ඉස්මතු කරයි. ඔවුන් ඉරාන තර්ජනය සැබෑ එකක් ලෙස සලකන නමුත් එහි කාල වේලාව සහ දේශපාලන අරමුණු ප්‍රශ්න කරයි. ඊශ්‍රායල ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ පක්ෂ අතර ඇති ආරක්ෂක එකඟතාවන් පිළිබඳව ඔවුන්ගේ වාර්තාකරණය මගින් අවධානය යොමු කෙරේ.

</p>

<p>

• ඉරාන හිතවාදී සහ ඉරාන නිල මාධ්‍ය මෙම ප්‍රතිඵලය කිසිසේත්ම අදාළ නොවන එකක් ලෙස සලකයි. ඊශ්‍රායලයේ නායකත්වය දරන්නේ කවුරුන්ද යන්න "කිසිදු වෙනසක් සිදු නොකරන" බව පැවසූ ඉරාන විදේශ අමාත්‍යාංශය, එම පද්ධතිය ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ සමූලඝාතන මත පදනම් වූවක් බව ප්‍රකාශ කළේය. නෙතන්යාහුගේ පාලන තන්ත්‍රය වෙනස් කිරීමේ කතාව "හිස් තර්ජන" සහ අසරණකම ලෙස ඉරාන නිලධාරීන් ඉවත දැමීය. ජයග්‍රහණය කරන්නේ කවුරුන් වුවද ඊශ්‍රායලය ආක්‍රමණිකයා ලෙස රාමු කරන ඔවුහු, ප්‍රහාරයක් එල්ල වුවහොත් තමන් ආරක්ෂා වන බව පවසති.

</p>

<p>

• අපක්ෂපාතී සහ විවේචනාත්මක විශ්ලේෂකයින් ලෙස තක්සේරු කළ හැකි BBC, Al-Monitor, New York Times මතයන්, සහ ඇතැම් ඊශ්‍රායල හා යුරෝපීය හඬවල් මෙම අවස්ථාව දකින්නේ නොනවතින යුද්ධයෙන් සහ බෙදීම්වලින් වෙහෙසට පත් වූ සමාජයක විඩාවය. ජයග්‍රාහකයා කවුරුන් වුවද ඉරානය හෝ ගාසාව කෙරෙහිවන මූලික ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තියේ සැබෑ වෙනසක් සිදු නොවන බව ඔවුහු පෙන්වා දෙති. නායකත්වයේ වෙනසක් මගින් ක්ෂණික උද්‍යෝගිමත් යුද තත්ත්වයන් මන්දගාමී කිරීමට හෝ අභ්‍යන්තර සමගිය සහ පරීක්ෂණ කටයුතු වැඩිදියුණු කිරීමට හැකි වනු ඇතත්, තර්ජන කෙරෙහි ඊශ්‍රායලයේ ඇති දැඩි මතධාරී ස්ථාවරය පොදුවේ එක හා සමාන බව ඔවුහු පෙන්වා දෙති. යම් හෙයකින් නැවත සටන් ඇවිලී ගියහොත් තෙල් මිල ඉහළ යාමට, හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියට බලපෑම් ඇතිවීමට සහ ගෝලීය ආර්ථිකයට සහ විශේෂයෙන්ම දින කිහිපයකින් පැවැත්වෙන ඇමරිකානු අන්තර්වාර මැතිවරණයට බලපෑම් එල්ල විය හැකි බවට ඔවුහු පෙන්වා දෙති.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">දේශපාලන වෙනසක් ලෝකයට බලපාන්නේ කෙසේද?</span>

</p>

<p>

පැහැදිලි නෙතන්යාහු ජයග්‍රහණයක් මගින් ට්‍රම්ප් සමඟ එක්ව ඉරානයට නැවත පීඩනය යෙදීම හෝ ප්‍රහාර එල්ල කිරීම සහ ගාසා තීරයේ හා බටහිර ඉවුරේ තදබල පාලනයක් පවත්වාගෙන යාම තවදුරටත් ශක්තිමත් කරනු ඇත.

</p>

<p>

විපක්ෂය ප්‍රමුඛ රජයක් පිහිටුවුවහොත්, ඔක්තෝබර් 7 සිදුවීම පිළිබඳ රාජ්‍ය පරීක්ෂණයකට ප්‍රමුඛතාවය දීමටත්, ඇතැම් අභ්‍යන්තර බෙදීම් සමනය කිරීමටත්, ක්ෂණික හමුදාමය ක්‍රියාමාර්ග කෙරෙහි තරමක් වැඩි ප්‍රවේශම්කාරී බවක් දැක්වීමටත් ඉඩ ඇත.

</p>

<p>

කෙසේ වෙතත්, ඉරානය ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදියා ලෙස පවතිනු ඇති බවත්, හමුදා බලය ප්‍රධාන මෙවලමක් ලෙස පවතිනු ඇති බවත්, පලස්තීන රාජ්‍යයක් පිහිටුවීම තවදුරටත් ඈතින් පවතිනු ඇති බවත් විශ්ලේෂකයින්ගේ පොදු පිළිගැනීමය.

</p>

<p>

මෙම ප්‍රතිඵලය එක්සත් ජනපද දේශපාලනයට සහ බලශක්ති වෙළඳපොළට ද බලපායි. අලුතින් ඇතිවන සටන් මගින් ඉන්ධන මිල ඉහළ ගොස් ට්‍රම්ප්ගේ දේශීය න්‍යාය පත්‍රය සංකීර්ණ විය හැකිය. අරාබි රටවල් අවධානයෙන් පසුවෙයි. ඔවුන්ට ඉරානය පාලනය කිරීම අවශ්‍ය වුවද වඩාත් ප්‍රිය කරන්නේ කලාපීය ස්ථාවරත්වයටය.

</p>

<p>

කෙටියෙන් කිවහොත්, මෙම මැතිවරණය පැහැදිලි ප්‍රතිපත්තිමය වෙනසක් සිදුවන සංධිස්ථානයකට වඩා, වසර ගණනාවක කම්පනයෙන් පසුව ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් තවමත් නෙතන්යාහු කෙරෙහි විශ්වාසය තබන්නේද යන්න පරීක්ෂා කරන පරීක්ෂණයකි.

</p>

<p>

සමාජය දෙකඩ වී ඇත: නෙතන්යාහුට ඇති දැඩි පක්ෂපාතී පදනම හමුවේ, සැබෑ වෙහෙස සහ වගවීම පිළිබඳ ඉල්ලීම මතුවෙමින් පවතී. ඔහුගේ ප්‍රතිවාදියාට සාර්ථක විය හැකි මගක් තිබුණද, ඊශ්‍රායලයේ කැබලි වූ දේශපාලන ක්‍රමය හමුවේ ජයග්‍රහණය ස්ථිර නැත.

</p>

<p>

මෙම ප්‍රතිඵලය ඉරාන ගැටුමේ ඊළඟ පරිච්ඡේදය කෙතරම් දැඩි ලෙස සහ කෙතරම් ඉක්මනින් දිගහැරෙන්නේද යන්න තීරණය කරනු ඇති අතර, එය කලාපීය ආරක්ෂාවට සහ ලෝක ආර්ථිකයට ඍජුවම බලපානු ඇත.