හිමාලයේ නිහඬ තර්ජනය යලිත් පිපිරෙයි... භූතානයේ ශින්ටාෆු ග්ලැසියර් විල පිටාර ගලා මහා ගංවතුරක් හැදූ හැටි....

දේශගුණික විපර්යාස හමුවේ හිමාල කඳු වැටිය පුරා රැස්වෙමින් පවතින අදෘශ්‍යමාන අනතුරක තරම නැවත වරක් මුළු ලොවටම කම්පනය කර ඇත. ඒ භූතානයේ උතුරු ගාසා දිස්ත්‍රික්කයෙන් අතිශය භයානක ස්වාභාවික ආපදාවක් වාර්තා විමත් සමගය. ඒ, ඔක්තෝබර් 29 වැනිදා (බ්‍රහස්පතින්දා) සවස් කාලයේදී හිමාල හිම කඳු අතර පිහිටි ශින්ටාෆු (Sintaphu / Shintaphu) ග්ලැසියර් විල හදිසියේම පිටාර ගැලීමත් සමඟිනි.

</p>

<p>

විද්‍යාත්මකව 'ග්ලැසියර් විල පිටාර ගැලීමක්' (Glacial Lake Outburst Flood - GLOF) ලෙස හඳුන්වන මෙම ක්ෂණික ජල ප්‍රහාරයත් සමඟ, අතිවිශාල ජල කඳක් පහළ පිහිටි නිම්න දෙසට කඩා වැදුණි. මේ බිහිසුණු ව්‍යසනය භූතානය පමණක් නොව අසල්වැසි ඉන්දියාව ද තිගැස්සුවේය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">අඩි 14,700ක් ඉහළින් ආ කියුබික් මිටර මිලියන 7.4ක ජල කඳ</span>

</p>

<p>

මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 4,480ක් (අඩි 14,700කට වැඩි) උසින්, භූතානයේ උතුරු ගාසා දිස්ත්‍රික්කයේ ලෙම්තං කලාපයේ (ලුංගෝ, ලයා ගෙවොග් ප්‍රදේශය) වකිලා කන්දට පහළින් මෙම ශින්ටාෆු විල පිහිටා තිබේ.

</p>

<p>

වාර්තා වන පරිදි මෙම ග්ලැසියර් විල බිඳී යාමෙන් මුදා හැර ඇති ජල ප්‍රමාණය කියුබික් මීටර් මිලියන 7.4ක් (ලීටර් මිලියන 7.4) තරම් විශාලය. මෙය සාමාන්‍ය ඔලිම්පික් පිහිනුම් තටාක 2,400ත් 3,000ත් අතර සංඛ්‍යාවක අඩංගු සමස්ත ජල කඳට සමාන ප්‍රමාණයකි.

</p>

<p>

මෝ චූ (Mo Chhu) ගඟේ ඉහළ පෝෂිත ප්‍රදේශයේ පිහිටි මෙම විල, භූතාන බලධාරීන් විසින් ඕනෑම මොහොතක පිටාර ගැලීමේ දැඩි අවදානමක් සහිත විල් 17 අතරට වර්ගීකරණය කර තිබූ එකකි. එමෙන්ම මෙම විල පිළිබඳව 2016 සහ 2023 වසරවලදී ද විශේෂ විද්‍යාත්මක ඇගයීම් හා පරීක්ෂණ කිහිපයක්ම සිදුකර තිබිණි.

</p>

<p>

විලෙහි ඉවුරු බිඳී යාමත් සමඟ නිකුත් වූ මහා ජල කඳ මෝ චූ ගඟ ඔස්සේ ඉතා වේගයෙන් දකුණු දෙසට ඇදී යන්නට විය. භූතාන ජල විද්‍යා හා කාලගුණ විද්‍යා මධ්‍යස්ථානය (NCHM) සඳහන් කරන්නේ දේශීය වේලාවෙන් සවස 8.15 ත් 8.27 ත් අතර කාලය තුළ මෙම රළු ජල පහර ටක්ට්සෙමකාං (Taktsemakhang) ප්‍රදේශය පසුකර ගිය බවයි.

<figure style="margin:1.5rem 0;text-align:center"><img src="https://scontent.fcmb1-2.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/870906193_1092082273645829_4802087764585647130_n.jpg?stp=dst-jpg_tt6&cstp=mx2048x1536&ctp=s2048x1536&_nc_cat=105&_nc_map=urlgen_bucketless&ccb=1-7&_nc_sid=833d8c&_nc_ohc=xIw1lnoqK14Q7kNvwH389Xh&_nc_oc=AdpbALzuP9o20qmws2M7H-9XuIY6_4NITIQB2X51miYbQJ-V4IlBAN_c1sFFQHobS9E&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.fcmb1-2.fna&_nc_gid=aEzARmUdshXL2Qj5BMATww&_nc_ss=7a2a8&oh=00_AQSdnb1QPkNQiLPFfP1eohzMmZrHS5QL_Qln7sdwj9NKfg&oe=6AEB3EAC" alt="" style="max-width:100%;border-radius:6px" /><figcaption style="font-size:0.85em;color:#6b7280;margin-top:0.4rem"></figcaption></figure>

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් නිසා ජීවිත ගැලවේ</span>

</p>

<p>

මෙම මහා ජල පහර පැමිණීමට පෙරම ස්වයංක්‍රීය පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ ශබ්ද සංඥා (Early Warning Systems) ක්‍රියාත්මක වීම අතිශය තීරණාත්මක විය. පද්ධතිය නාද වීමත් සමඟ ක්‍රියාත්මක වූ බලධාරීන් සහ ප්‍රදේශවාසීන් වහාම ආරක්ෂිත උස් ස්ථාන කරා ඉවත් වීමට පියවර ගත්හ.

</p>

<p>

සිකුරාදා උදෑසන වන තෙක්ම භූතානය තුළ කිසිදු ජීවිත හානියක් හෝ තුවාල ලැබීමක් වාර්තා වී නොමැති බව රොයිටර් පුවත් සේවය ද තහවුරු කළේය. කෙසේ වෙතත්, රාත්‍රී කාලයේ පැවැති ඝන අන්ධකාරය සහ තවමත් අතිශය චණ්ඩ ලෙස ගලා බසින ජල පහර හේතුවෙන් සිදු වූ සමස්ත දේපළ හානිය නිවැරදිව ගණනය කිරීම අභියෝගයක් වී තිබේ.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">භූතානයේ සංචාරක ආකර්ෂණ හා යටිතල පහසුකම් විනාශයි</span>

</p>

<p>

ගංවතුරේ ප්‍රහාරයෙන් භූතානයේ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ සංචාරක ආකර්ෂණයක් වන **ගාසා ට්ෂාචු (Gasa Tshachu)** උණුදිය උල්පත් සංකීර්ණය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ විනාශ වී ගොස් ඇත. මීට පෙර 2021 වසරේද මෙම ප්‍රදේශයට ගංවතුරින් හානි සිදු වූ අතර, මෙවර එය මුළුමනින්ම ජලයෙන් යටවී හේදී ගොස් තිබේ. මීට අමතරව:

</p>

<p>

<figure style="margin:1.5rem 0;text-align:center"><img src="https://scontent.fcmb1-2.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/863381657_1563223432490417_7253276017717297808_n.jpg?stp=dst-jpg_tt6&cstp=mx1140x650&ctp=p180x540&_nc_cat=107&_nc_map=urlgen_bucketless&ccb=1-7&_nc_sid=127cfc&_nc_ohc=1asT1VV1IGAQ7kNvwF70BG_&_nc_oc=Ado6OhHeeqVeeRGVl1enXwDF_l5Yf-lTcdq__Rriw45KehjEWH2B6oo6XFKNG1H_CE8&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.fcmb1-2.fna&_nc_gid=LzGcruHhEIMJExGx09NO6w&_nc_ss=7a2a8&oh=00_AQQ6G0bH250o5FleI3mzuAxyfvI9uds9g155zliIzne5Rw&oe=6AEB4C3C" alt="" style="max-width:100%;border-radius:6px" /><figcaption style="font-size:0.85em;color:#6b7280;margin-top:0.4rem"></figcaption></figure>

<span style="color:#1d4ed8">ප්‍රධාන මාර්ග පද්ධති:</span> පුනාකා-ගාසා ද්විතීයික ජාතික මාර්ගයේ කිලෝමීටර් 31.85 සන්ධිස්ථානය ආසන්න කොටස් සහ ගාසා-ලයා මාර්ග කොටස් ගංවතුරට හසු වී සෝදා පාළුවට ලක් විය. මේ නිසා ලයා ගම්මානය වෙත යන මාර්ගය අවිනිශ්චිත කාලයකට වසා දැමීමට සිදුව ඇත.</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">පාලම් හා බලශක්ති පද්ධති: </span>ලෝහමය සැකිලිවලින් සාදන ලද බේලි පාලම් (Bailey bridges) එකක් හෝ දෙකක් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී ඇති අතර, පුනාකා ප්‍රදේශයේ ස්ථාපිත කර තිබූ සූර්ය බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වාරිමාර්ග පද්ධතියකට ද දැඩි හානි සිදු විය.</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">තර්ජනයට ලක්වූ නගර:</span>ජල පහර ගලා බසින මාර්ගයේ පිහිටි ගම්මාන රැසකට මෙන්ම, විල පිහිටි ස්ථානයේ සිට කිලෝමීටර් 85ක් පමණ පහළින් පිහිටි ප්‍රධාන පුනාකා (Punakha) නගරයට ද ඉදිරියේදී ගංවතුර තර්ජන එල්ල විය හැකි බවට අනතුරු අඟවා ඇත.</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">නව විලක් නිර්මාණය වීම:</span>ටක්ට්සෙමකාං ප්‍රදේශයේ ගංවතුර රැඳීම හේතුවෙන් තාවකාලික නව විලක් නිර්මාණය වී ඇති අතර, එය නැවතත් පිටාර ගැලීමේ අවදානමක් ඇත්දැයි NCHM ආයතනය නිරීක්ෂණය කරමින් සිටී.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ඉන්දියාවේ 15,000ක් ඉවත් කරයි

</span>

</p>

<p>

මෙම දැවැන්ත ජල ප්‍රහාරය භූතාන දේශසීමාවෙන් නොනැවතුණි. මෝ චූ ගඟ හරහා පැමිණි ජලය පසුව පුනාට්සංචු (Punatsangchhu) ගංගා පද්ධතිය ඔස්සේ ගලා ගොස්, ඉන්දීය දේශසීමාවට ඇතුළු වන සංකෝෂ් (Sankosh) ගඟට එක් විය.

</p>

<p>

මේ සමඟම ඉන්දියාවේ බටහිර බෙංගාලයේ අලිපුර්දුආර් (Alipurduar) සහ අසාම්හි ඩුබ්රි (Dhubri) දිස්ත්‍රික්ක වෙත වහාම ගංවතුර පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කිරීමට ඉන්දීය බලධාරීහු පියවර ගත්හ. ආරක්ෂිත පියවරක් ලෙස පහත් බිම්වල සිටි 15,000කට ආසන්න පිරිසක් වහාම ආරක්ෂිත ස්ථාන වෙත ඉවත් කෙරිණි. (මින් 4,000-5,000ත් අතර පිරිසක් සහන කඳවුරුවල ද, ඉතිරි පිරිස උස් බිම්වල පිහිටි ඥාති නිවෙස්වල ද ලැගුම් ගෙන ඇත). සංකෝෂ් ගඟේ ජල මට්ටම යම් තරමකින් ඉහළ ගියද, පසුව එය පහත බැසීම නිසා ඉන්දියාව තුළ දැවැන්ත හානියක් වළකින ලදී.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">හිමාල කලාපයට එල්ල වී ඇති අදෘශ්‍යමාන දේශගුණික තර්ජනය

</span>

</p>

<p>

මෙම ශින්ටාෆු විල පිටාර ගැලීමේ සිදුවීම හුදකලා ස්වාභාවික අනතුරක් නොවන බව පරිසර විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති. ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාම හමුවේ හිමාල කඳුකරයේ ග්ලැසියර සීඝ්‍රයෙන් දිය වෙමින් පැමිණෙන අතර, මෙලෙස නිර්මාණය වන හා ප්‍රමාණයෙන් විශාල වන ග්ලැසියර් විල් බිඳී යාමේ අවදානම දිනෙන් දින ඉහළ යයි.

</p>

<p>

2026 අගෝස්තු මාසයේදී නේපාල-ටිබෙට් දේශසීමාවේ සිදු වූ පර්වත හා අයිස් කඩා වැටීමේ මහා ඛේදවාචකයෙන් දහස් ගණනක් ජීවිතක්ෂයට පත් වූ අතර, ඔක්තෝබර් 29 වැනිදා භූතානයෙන් වාර්තා වූ මෙම සිදුවීම ද පෙන්වා දෙන්නේ හිමාලයානු කලාපයේ ජීවත්වන මිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාව මුහුණ දී සිටින දැවැන්ත දේශගුණික අවදානමය.

</p>

<p>

මේ සිදුවීම් හෘද සාක්ෂියක් සහිත මිනිස්සුන්ගේ හදවත් බර කරයි. මේ මිනිසුන් සිය ජීවිත අපේක්ෂාවලින් වන්දි ගෙවන්නේ අඩු වැඩි වශයෙන් අඩු වැඩි වශයෙන් අප සියලු දෙනා එක් වී ගොඩනැගූ ව්‍යසනයකට බැවිනි.