නෙතන්යාහූට වේදිකාවෙන් බැස යන්න දෙන පළමු සංඥාව නිකුත් වෙයි... ගාඩි අයිසෙන්කෝට් වෙත රජයක් පිහිටුවීමට ඊශ්‍රයාල ජනාධිපති ඇරයුම් කරයි...

හිටපු ඊශ්‍රයාල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහූ වේදිකාවෙන් බැස යන්නට යෝජනා කරන පළමු සංඥාව නිකුත් වී ඇත. ඊශ්‍රායල ජනාධිපති ඊසාක් හර්සෝග් (Isaac Herzog) විසින් 'යාෂාර්' (Yashar) පක්ෂයේ නායක ගාඩි අයිසෙන්කෝට් (Gadi Eisenkot) හට නව රජයක් පිහිටුවීමේ වගකීම භාර දී තිබේ.

</p>

<p>

ඔක්තෝබර් 27 වැනිදා පැවැති මැතිවරණයෙන් කිසිදු දේශපාලන කඳවුරකට පැහැදිලි බහුතරයක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වීම හේතුවෙන් මෙම තීරණය ගෙන ඇත. අයිසෙන්කෝට් හට ආසන 120කින් යුත් කෙනසෙට් (Knesset) පාර්ලිමේන්තුවේ අවම වශයෙන් ආසන 61ක බහුතර බලයක් සහිත සභාග ආණ්ඩුවක් ගොඩනැගීමට දින 28ක කාලයක් හිමි වේ. අවශ්‍ය නම් තවත් දින 14ක අතිරේක කාලයක් ලබා ගැනීමටද හැකියාව පවතී. නිල වශයෙන් බලතල පැවරීමේ උත්සවය අද ( නොවැම්බර් 8 වන ඉරිදා) දින පැවැත්වීමට නියමිතව තිබේ.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">නෙතන්යාහුට ඉදිරියේදී සිදුවන්නේ කුමක්ද?</span>

</p>

<p>

<figure style="margin:1.5rem 0;text-align:center"><img src="https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2018/02/netanyahu_flag001.jpg?quality=50&w=1500" alt="" style="max-width:100%;border-radius:6px" /><figcaption style="font-size:0.85em;color:#6b7280;margin-top:0.4rem"></figcaption></figure>

නව රජයක් දිවුරුම් දෙන තෙක් බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු (Benjamin Netanyahu) භාරකාර අගමැති ලෙස ධුරයේ රැඳී සිටින අතර, ඔහු ධුරයෙන් ස්වයංක්‍රීයව ඉවත් වන්නේ නැත. ඔහුගේ දක්ෂිණාංශික සහ ආගමික සන්ධානය හිමිකර ගත්තේ ආසන 53ක් පමණක් වන අතර (ලිකුඩ් පක්ෂය ආසන 27යි), එය රජයක් පිහිටුවීමට අවශ්‍ය ආසන 61 සීමාවට වඩා අඩු අගයකි. අයිසෙන්කෝට්ගේ පක්ෂ හතරක සන්ධානය ආසන 48ක් දිනාගත් අතර (යාෂාර් පක්ෂය ආසන 21යි), අරාබි පක්ෂ වාර්තාගත ලෙස ආසන 19ක් ලබා ගැනීමට සමත් විය.

</p>

<p>

ජනාධිපති හර්සෝග් පැවැත්වූ සාකච්ඡාවලදී මන්ත්‍රීවරුන් 67 දෙනෙකු නියෝජනය කරන පක්ෂ අයිසෙන්කෝට්ගේ නම යෝජනා කළ අතර, නෙතන්යාහුට සහාය පළ කළේ මන්ත්‍රීවරුන් 46 දෙනෙකුගේ පක්ෂ පමණි. ආසන 7ක් හිමි එක්සත් ටෝරා ජුඩයිසම් (UTJ) පක්ෂය කිසිවෙකුගේ නමක් යෝජනා කිරීමෙන් වැළකී සිටියේය.

</p>

<p>

අයිසෙන්කෝට් හට රජයක් පිහිටුවීමට අපොහොසත් වුවහොත් ජනාධිපතිවරයාට එම අවස්ථාව නෙතන්යාහුට ලබා දිය හැක. දෙදෙනාටම රජයක් පිහිටුවීමට නොහැකි වුවහොත් ඊශ්‍රායලයට නැවතත් මහ මැතිවරණයකට යාමට සිදුවන අතර, එහිදීද නෙතන්යාහු භාරකාර අගමැති ලෙස කටයුතු කරනු ඇත.

නෙතන්යාහු සිය වර්තමාන අන්ත දක්ෂිණාංශික පාර්ශ්වකරුවන්ද ඇතුළත් කරගනිමින් "ජාතික එකමුතුකමේ රජයක්" පිහිටුවීමට යෝජනා කළද, අයිසෙන්කෝට් එම යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. අයිසෙන්කෝට් පැහැදිලිවම ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ අගමැති ධුරය හුවමාරු කර ගැනීමේ පදනම මත වුවද නෙතන්යාහු යටතේ සේවය කිරීමට තමා සූදානම් නැති බවය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">අයිසෙන්කෝට්ගේ රජයක විය හැකි ස්වරූපය

</span>

</p>

<p>

ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක බලකායේ (IDF) හිටපු හමුදාපතිවරයෙකු වන (2015–2019) අයිසෙන්කෝට්, මධ්‍යස්ථ සහ ආරක්ෂාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරන කඳවුරකට නායකත්වය දෙයි. ඔහු ඕනෑම සන්ධාන පාර්ශ්වකරුවෙකු සඳහා මූලික කොන්දේසි හතරක් ඉදිරිපත් කර ඇත:</p>

<p>

• ඊශ්‍රායලය යනු යුදෙව් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් බව පිළිගැනීම.</p>

<p>

• නිදහස් ප්‍රකාශනයේ වටිනාකම් සහ මූලධර්මවලට කැපවීම.</p>

<p>

• ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක බලකාය (IDF) බලගැන්වීම සඳහා සියලුම සක්‍රීය පුරවැසියන්ට අනිවාර්ය සේවයක් පැවැත්වීම (හමුදා, ජාතික හෝ සිවිල්).</p>

<p>

• හමාස් සංවිධානය ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායමක් ලෙස පිළිගනිමින් එහි හමුදාමය සහ පාලන බලය සම්පූර්ණයෙන් නැති කර දැමීම.</p>

<p>

ඔහුගේ ප්‍රමුඛතාවලට 2023 ඔක්තෝබර් 7 ප්‍රහාර පිළිබඳ රාජ්‍ය පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීම, අධිකරණ සංශෝධනවල ඇතැම් කොටස් අහෝසි කිරීම, උතුරු සහ දකුණු ප්‍රදේශ නැවත ගොඩනැගීම සහ ජීවන වියදම පහත හෙලීම ඇතුළත් වේ.

</p>

<p>

ගාසා තීරය සම්බන්ධයෙන්, එක්සත් ජනපදය ඉදිරිපත් කරන සහ පලස්තීන අධිකාරියට සම්බන්ධ තාක්ෂණික ශිල්පීන් හා ජාත්‍යන්තර පාර්ශ්වයන් ඇතුළත් පාලන සැලැස්ම ඉදිරියට ගෙන යාමට නෙතන්යාහුට වඩා වැඩි කැමැත්තක් ඔහු පෙන්නුම් කර ඇත.

</p>

<p>

කෙසේ වෙතත්, තමාගේ පළමු ධුර කාලය තුළ පලස්තීන රාජ්‍යයක් පිහිටුවීමට ඔහු විරුද්ධ වේ. ඉරානය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, පවත්නා ආරක්ෂක ඉලක්ක ඒ අයුරින්ම ඉදිරියට ගෙන යනු ඇතැයි විග්‍රහකයෝ අපේක්ෂා කරති. එහිදී ප්‍රසිද්ධියේ අවදානම් ගැනීම අවම කර එක්සත් ජනපදය සමඟ පෞද්ගලික මට්ටමින් වැඩි සම්බන්ධීකරණයකින් කටයුතු කරනු ඇත.

</p>

<p>

රජයක් පිහිටුවීම පහසු නැත. අරාබි පක්ෂ සමඟ නිල සභාග රජයක් පිහිටුවීම අයිසෙන්කෝට් ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ඔහුට ඉදිරියේදී යා හැකි හැකි මාර්ග කිහිපයක් මෙසේය:

</p></span>

<p>

• අනිවාර්ය හමුදා සේවයට අදාළ නීතිවලට යම් සහනයක් ලබා දෙමින් අතිශය ඕතඩොක්ස් (Ultra-Orthodox) පක්ෂ වන එක්සත් ටෝරා ජුඩයිසම් සහ ෂාස් (Shas) පක්ෂ තමන් වෙත දිනා ගැනීම.</p>

<p>

• අරාබි පක්ෂවලට කැබිනට් අමාත්‍ය ධුර ලබා නොදී, පිටතින් ලබා ගන්නා සහාය මත පදනම් වූ සුළුතර රජයක් පිහිටුවීම.</p>

<p>

• ලිකුඩ් පක්ෂයේ ඇතැම් මන්ත්‍රීවරුන් පිරිසක් තමන් වෙත ලබා ගැනීම (නමුත් වර්තමාන තත්ත්වය අනුව එය සිදුවීමට ඇති ඉඩකඩ ඉතා අවමය).</p>

<p>

කෙසේ වෙතත්, නිර්මාණය වන ඕනෑම සභාග රජයක් නෙතන්යාහුගේ නික්ම යන රජයට වඩා අන්තවාදී බවින් අඩු, මධ්‍යස්ථ එකක් වනු ඇත.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ලෝකයට සිදුවන බලපෑම – විද්වත් මත</span>

</p>

<p>

අයිසෙන්කෝට්ගේ නායකත්වයෙන් සාර්ථක රජයක් පිහිටුවීමට හැකි වුවහොත්, වසර ගණනාවක් පැවති අන්ත දක්ෂිණාංශික බලපෑමෙන් මිදී ඊශ්‍රායලය වඩාත් මධ්‍යස්ථ සහ ආයතනික පාලන රටාවකට යොමු වන සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරනු ඇත.

</p>

<p>

දේශපාලන අවදානම අඩුවීම සහ ඊශ්‍රායල ෂෙකෙල් (Shekel) මුදල් ඒකකය ශක්තිමත් වීම අපේක්ෂාවෙන් දේශීය සහ විදේශීය වෙළෙඳපොළවල් මෙම විපර්යාසය යහපත් ලෙස බාරගෙන ඇත. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතන ස්ථාවර කිරීම හරහා බටහිර මිත්‍ර රටවල් සමඟ සබඳතා වැඩිදියුණු කර ගැනීමටත්, ඇමෙරිකානු කොංග්‍රස් මණ්ඩලය තුළ ඊශ්‍රායලය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම පහසු කිරීමටත් මෙමගින් හැකි වන බව විග්‍රහකයෝ පෙන්වා දෙති.

</p>

<p>

කලාපීය ප්‍රතිපත්තිය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, රැඩිකල් වෙනසකට වඩා පවතින වැඩපිළිවෙළවල සාමාන්‍ය ඉදිරි පැවැත්මක් බලාපොරොත්තු විය හැක: </p>

<p>

• හමාස් සහ ඉරානය කෙරෙහි පීඩනය දිගටම පවතිනු ඇති නමුත්, ගාසා තීරයේ ඉදිරි පාලන කටයුතු වඩාත් ප්‍රායෝගිකව හැසිරවීම සහ වොෂින්ටනය සමඟ අනවශ්‍ය ප්‍රසිද්ධ ගැටුම් ඇති කර ගැනීමෙන් වැළකී සිටීම සිදුවනු ඇත. එක් විශ්ලේෂණයකට අනුව, ට්‍රම්ප් පරිපාලනය සමඟ පවතින සබඳතාව පුද්ගලික මට්ටමට වඩා ව්‍යුහගත සහ පුරෝකථනය කළ හැකි එකක් බවට පත්විය හැක. </p>

<p>

• කෙසේ වෙතත්, පවතින දේශපාලන අර්බුදය දිගු වුවහොත්, ඉරානය, ලෙබනනය හෝ ගාසාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රධාන තීරණ ගැනීමට සීමිත බලයක් සහිතව නෙතන්යාහු භාරකාර අගමැති ලෙස තවදුරටත් රැඳී සිටිනු ඇත. ඇතැම් විශ්ලේෂකයන් පවසන්නේ මෙම අවිනිශ්චිත තත්ත්වය දේශපාලනික වශයෙන් නෙතන්යාහුටම වාසිදායක වන බවය.</p>

<p>

අයිසෙන්කෝට් හට තමන් වෙත ලැබී ඇති මෙම පුළුල් සහයෝගය ප්‍රායෝගික ආණ්ඩුවක් බවට පත්කිරීමට හැකිවේද, නැතහොත් ඊශ්‍රායලය නැවතත් දේශපාලන අර්බුදයකට ගොස් අලුත් මැතිවරණයකට මුහුණ දෙන්නේද යන්න ඉදිරි සති කිහිපය තුළදී පැහැදිලි වනු ඇත.