ඇමරිකාවේ ජනතා අභිලාෂය ප්‍රශ්න කරන පරාජිත ජනාධිපතිගේ ඉරානයට එරෙහි අලුතම මෙහෙයුම... 'ටාස්ක් ෆෝස් අයන් ගේට්'!

2026 නොවැම්බර් 3 වැනිදා පැවැති ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපද මධ්‍යමවාර මැතිවරණයෙන් ට්‍රම්ප් ඉතිහාසගත ලෙස පැරදුනේය. පරාජයෙන් පසුත් ඔහු ප්‍රකාශ කළේ ඉරාන යුද්ධය නිසා තමන් පැරදුන බව පිළිගන්නා බවය. එහෙත් යුද්ධය නවත්වන්නේ නැති බව ඔහු අවධාරණය කර තිබුනේය.

</p>

<p>

මැතිවරණයෙන් දින කිහිපයකට පසුව, ඉරානයට එල්ල කෙරෙන පීඩනය තවදුරටත් දැඩි කිරීම සඳහා ඇමෙරිකානු හමුදාව නව පියවරක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. මැතිවරණ ප්‍රතිඵල සමඟින් ලෝකය අපේක්ෂා කළේ යම් ශාන්ත ස්වභාවයක් හෝ නම්‍යශීලී බවක් ඇති වනු ඇති බවයි. නමුත් දැන් අප දකින්නේ මාස අටක පමණ කාලයක් තිස්සේ ඇදී යන මෙම ගැටුම හමුදාමය මෙන්ම ආර්ථිකමය ක්‍රියාමාර්ග ඔස්සේ තවදුරටත් ඉදිරියට ඇදෙමින් පවතීන අයුරුය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ඇමෙරිකාව කළ නිවේදනය</span>

</p>

<p>

ඊයේ (නොවැම්බර් 7 වැනිදා ) ඇමෙරිකානු මධ්‍යම බලකාය (CENTCOM) විසින් 'ටාස්ක් ෆෝස් අයන් ගේට්' (Task Force Iron Gate) නමැති නව විශේෂ බලකාය පිහිටුවන ලදී. ෆ්ලොරිඩාවේ ටැම්පා හි පිහිටි මෙම කුඩා අභ්‍යන්තර කණ්ඩායම සිවිල් සහ හමුදා නිලධාරීන් 20 දෙනෙකුගෙන් පමණ සමන්විත වේ. ඉරානයේ ගොඩබිම් සීමා සහ කැස්පියන් මුහුද හරහා සිදුවන උසස් ආයුධ ගනුදෙනුව, ද්විත්ව භාවිත තාක්ෂණයන්, සම්බාධක පනවා ඇති භාණ්ඩ සහ නීති විරෝධී ලෙස උපයන ආදායම් නිරීක්ෂණය කිරීම සහ ඒවා අඩපණ කිරීම සඳහා මෙම කණ්ඩායම අනෙකුත් ඇමෙරිකානු රාජ්‍ය ආයතන සමඟ එක්ව කටයුතු කරනු ඇත.

</p>

<p>

ඇමෙරිකානු මධ්‍යම බලකායේ අණදෙන නිලධාරී අද්මිරාල් බ්‍රැඩ් කූපර් සඳහන් කළේ මෙම නව කාර්ය සාධක බලකාය මඟින් "සාගරයේදී ඉරානයට එරෙහිව ක්‍රියාත්මක කළ සාර්ථක නාවික අවහිරතාව තවදුරටත් තහවුරු වන" බවය. පර්සියානු ගල්ෆ් සමුද්‍ර සන්ධියේ සහ ඕමාන් ගල්ෆ් සමුද්‍ර සන්ධියේ පිහිටි ඉරාන වරායයන් වෙත පනවා ඇති නාවික අවහිරතාව 2026 ජූලි මාසයේ සිට ක්‍රියාත්මක වේ. එමඟින් මේ වන විටත් ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 25 කට අධික ඉරාන බොරතෙල් අපනයනය අත්හිටුවීමට හැකි වූ බව මධ්‍යම බලකාය ප්‍රකාශ කරයි. කෙසේ වෙතත් මානුෂීය ආධාර සඳහා මෙම සම්බාධක අදාළ නොවේ.

</p>

<p>

මෙය ඉරාන සීමාවන් දිගේ සිදු කරන පූර්ණ හමුදා රැඳවීමක් නොවන අතර, නාවික අවහිරතා මඟහැරීමට ඉරානය භාවිත කළ ගොඩබිම් සහ කැස්පියන් මුහුදු මාර්ග නිරීක්ෂණය කෙරෙන සම්බන්ධීකරණ වැඩපිළිවෙළකි. රොයිටර් පුවත් සේවය කළ විමර්ශනයකට අනුව, 2025 මුල් භාගයේ සිට කැස්පියන් මුහුද හරහා රුසියාව, මධ්‍යම ආසියාව සහ චීනය යන රටවල සිට අවම වශයෙන් ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 2 ක වටිනාකමකින් යුත් හමුදාමය මෙවලම්, පුපුරන ද්‍රව්‍ය සහ බර යන්ත්‍රසූත්‍ර ඉරානය විසින් ආනයනය කර ඇති බව හෙළි විය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ඉරානයේ ප්‍රතිචාරය</span>

</p>

<p>

ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) මාධ්‍ය ප්‍රකාශක බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරාල් හොසේන් මොහෙබි ‘ෆාර්ස්’ (Fars) පුවත් සේවයට අදහස් දක්වමින් මෙම සැලසුම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. හමුදාමය සහ ආර්ථිකමය වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වන මෙම මුහුණුවර සංකීර්ණ මිශ්‍ර යුද්ධයක් (hybrid war) බව ඔහු පැවසීය. ඇමෙරිකාව කුමන ආකාරයේ උත්සාහයක නිරත වුවද ඉරානයට එරෙහිව පූර්ණ ආර්ථික අවහිරතාවක් ගොඩනැගීමට කිසිදා නොහැකි වන බව ඔහු අවධාරණය කළේය. ඉරානයට තම අසල්වැසි රටවල් සමඟ යහපත් සබඳතා සහ විකල්ප මාර්ග රාශියක් ඇති බවත්, ඉරාන ආර්ථිකය ඉක්මනින් කඩාවටෙනු ඇතැයි ඇමෙරිකාව මීට පෙර කළ අනාවැකිද අසාර්ථක වූ බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.

</p>

<p>

ඉරාන නෞකාවලට ප්‍රහාර එල්ල විය හැකිදැයි නැඟුණු ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙමින් මොහෙබි කියා සිටියේ යුද්ධයකදී එවැනි දේ සිදුවිය හැකි නමුත් "අප ඊටත් වඩා දැඩි ලෙස පහර දෙන" බවය. මෙවැනි ක්‍රියාමාර්ගවලින් ඉරානයේ අභිප්‍රාය කිසිසේත්ම බිඳ හෙලිය නොහැකි බවද ඔහු පැවසීය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">මධ්‍යමවාර මැතිවරණය සහ සාමය පිළිබඳ අපේක්ෂා</span>

</p>

<p>

නොවැම්බර් 3 වැනිදා පැවැති මධ්‍යවාර මැතිවරණයේදී ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය විසින් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සහ සෙනෙට් සභාවේ බලය ලබා ගන්නා ලදී. ඉරාන යුද්ධය සහ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ ගමනාගමනයට එල්ල වූ බාධා හේතුවෙන් ඉහළ ගිය ඉන්ධන මිල කෙරෙහි ඡන්දදායකයන් තුළ වූ අප්‍රසාදය මෙලෙස බලය වෙනස් වීමට ප්‍රධාන හේතුවක් විය. මැතිවරණයට පෙර ඉරානයට එරෙහිව නව ප්‍රහාර එල්ල නොකරන බවට ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් මීට පෙර පොරොන්දු වී තිබුණි. මෙම දේශපාලන වෙනසත් සමඟ උද්‍යෝගය අඩුවීමක් හෝ නව සාකච්ඡා මාර්ගයක් විවෘත වනු ඇතැයි බොහෝ නිරීක්ෂකයෝ අපේක්ෂා කළහ.

</p>

<p>

නමුදු නව කොන්ග්‍රස් මණ්ඩලය 2027 ජනවාරි මාසය දක්වා බලයට පත් නොවන බැවින්, පවතින පාලනය විසින් දැනට ක්‍රියාත්මක ප්‍රතිපත්තිය තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යනු ලබයි. මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලින් පසුවද ගැටුම් තවදුරටත් වර්ධනය වීමේ අවදානම ඉහළ මට්ටමක පවතින බව විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය ආසන්න ප්‍රදේශවලට ඇමෙරිකාව එල්ල කරන සීමිත ප්‍රහාර තවදුරටත් පැවතිනු ඇති අතර, ඉරානයද එම සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා සිදු කෙරෙන නෞකා ගමනාගමනය සීමා කිරීම නිසා ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමට දැඩි බලපෑම් එල්ල වී ඇත.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">කලාපීය බලපෑම: සවුදි අරාබියට හූති ප්‍රහාර</span>

</p>

<p>

ඉරානයට හිතවාදී යේමනයේ හූති කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව සටන් වදින සවුදි මෙහෙයවන සන්ධානය නොවැම්බර් 8 වැනිදා ප්‍රකාශ කළේ, තම ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති මඟින් බැලිස්ටික් මිසයිල තුනක් සාර්ථකව විනාශ කළ බවය. ඉන් මිසයිල දෙකක් රියාද් අගනුවර දෙසටද, එකක් නැගෙනහිර පළාත දෙසටද එල්ල කර තිබුණි. ඊට අමතරව රියාද් නගරය සහ දකුණු ප්‍රදේශය ඉලක්ක කර පැමිණි කෲස් මිසයිල දෙකක්ද විනාශ කළ බව සන්ධාන ප්‍රකාශක මේජර් ජෙනරාල් තුර්කි අල්-මලිකි පැවසීය. පසුවූ සති කිහිපය තුළ සවුදි ඉලක්ක වෙත හූති සංවිධානය එල්ල කළ මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර මාලාවේ තවත් එක් පියවරක් ලෙස මෙය සැලකේ.

</p>

<p>

ඇමෙරිකානු පියවර මඟින් පෙන්නුම් කරන්නේ මහා පරිමාණයේ නව ගොඩබිම් මෙහෙයුමකට යනවාට වඩා ආර්ථික පීඩනය තවදුරටත් තීව්‍ර කිරීමේ උපායමාර්ගයයි. ඇමෙරිකානු ප්‍රකාශයන්ට අනුව මෙහි අරමුණ වන්නේ නාවික අවහිරතාව ක්‍රියාත්මක වන අතරතුර ඉරානයට සිය හමුදා ශක්තිය නැවත ගොඩනැගීමට, ආයුධ ප්‍රවාහනය කිරීමට සහ ආදායම් ඉපැයීමට ඇති හැකියාව සීමා කිරීමය. කෙසේ වෙතත් ඉරානය මෙම මුළු ක්‍රියාවලියම එක දිගට ඇදී යන යුද්ධයක් ලෙස දකින අතර, ගොඩබිම් මාර්ග සහ අසල්වැසි සබඳතා නිසා පූර්ණ අවහිරතාවක් ඇති කිරීම අභියෝගයක් බව අවධාරණය කරයි.

</p>

<p>

යුද්ධයේ පිරිවැය හේතුවෙන් දේශපාලන පසුබෑමක් ඇති වූ මධ්‍යමවාර මැතිවරණයෙන් පසුව වුවද, පවතින ඇමෙරිකානු පාලනය ක්ෂණික සමනය කිරීමකට ගමන් නොකරන බව මෙම පියවරෙන් පැහැදිලි වේ. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ තදබදය සහ ප්‍රොක්සි (ප්‍රතිපක්ෂ) ප්‍රහාර (හූති ප්‍රහාර වැනි) දිගටම සිදුවීම නිසා කලාපීය තත්ත්වය තවදුරටත් උණුසුම්ව පවතී.

</p>

<p>

ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළට සහ කලාපීය ආරක්ෂාවට මෙයින් දිගින් දිගටම බලපෑම් එල්ල වෙමින් පවතී. දෙපාර්ශවයෙන්ම ඉදිරිපත් වන ප්‍රකාශයන්ගෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ පීඩනය පවත්වා ගැනීමට සහ ඕනෑම ප්‍රහාරයකට පිළිතුරුදීමට ඔවුන් සූදානමින් සිටින බවයි. අවසාන වශයෙන් මේ වනවිට ගෝලීය වෙළෙදපලේ සාමය පිලිබඳ ඇති සුභවාදී අපේක්ෂා නිසා ඇති වී තිබෙන යහපත් විචලනයන් යළිත් අභියෝගයකට ලක් වෙමින් ඇත. පෙනෙන ආකාරයට යහපත් හෙටක් ගැන බලාපොරොත්තු තවත් ටිකක් දුරය. පරාජයට යුද්ධය හේතුවූ නමුත් යුද්ධය නැවැත්වීමේ අපේක්ෂාවක් නොමැතිබවට පරාජිත ජනපති ට්‍රම්ප්ගේ ස්ථාවරය අවසානයේ දී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආදර්ශයක් බව කියන රජයක ජනතා අභිලාෂය ප්‍රශ්න කරමින් ඇත.