ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියක් අතර කැබිනට් අනුමැතියකින් තොරව ගල් අඟුරු ටොන් 222,739ක් මිලදී ගැනීමේ කතාව...

අඩු මිලකට භාණ්ඩයක් මිලදී ගැනීම සාමාන්‍යයෙන් හොඳ දෙයකි. විශේෂයෙන් මහජන මුදල් වැය කරන විට එය වඩාත් හොඳ දෙයකි. එසේ නම්, 2014 වසරේ ලංකා ගල් අඟුරු සමාගම Noble Resources සමාගමෙන් ටොන් එකක් ඩොලර් 74.42කට මිලදී ගත් ගල් අඟුරු ගනුදෙනුව විගණකාධිපතිවරයා ප්‍රශ්න කරන්නේ ඇයි?

</p>

<p>

මේ කතාවේ වැදගත්ම ප්‍රශ්නය එයයි.

</p>

<p>

මන්ද ඒ වනවිට පස්වැනි දිගුකාලීන ගල් අඟුරු ප්‍රසම්පාදනය ක්‍රියාත්මක වෙමින් තිබිණි. එහි Swiss Singapore සමාගම සඳහා නිර්දේශ වී තිබූ මිල ටොන් එකකට ඩොලර් 77.50කි. Noble මිල ඊට වඩා අඩුය.

</p>

<p>

එහෙත් අඩු මිලක් තිබීමෙන් පමණක් රාජ්‍ය ප්‍රසම්පාදනයක් නිවැරදි වන්නේ නැත. ප්‍රශ්නය වන්නේ ඒ මිල ලබාගත්තේ කෙසේද යන්නයි.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ලංසු 42ක් ගත්තා – ආවේ හයක්</span>

</p>

<p>

පස්වැනි දිගුකාලීන ගල් අඟුරු ප්‍රසම්පාදනය සඳහා ලංසු ලේඛන 42ක් නිකුත් කර තිබිණි. ලංසු ඉදිරිපත් වී තිබුණේ හයක් පමණි. ඒවා 2014 ජූලි 3 දා විවෘත කෙරිණි.

තාක්ෂණික ඇගයීමේදී ලංසු පහක් ප්‍රතිචාරාත්මක නොවන බවට තීරණය වී තිබිණි. Swiss Singapore සමාගම පමණක් තාක්ෂණික හා වාණිජ වශයෙන් ප්‍රතිචාරාත්මක ලංසුකරු ලෙස හඳුනා ගත්තේය.

</p>

<p>

ජූලි 9 දා තාක්ෂණික ඇගයීම් කමිටුව තවත් පියවරක් ගත්තේය. wiss Singapore ඉදිරිපත් කළ ටොන් එකකට ඩොලර් 77.70 ක මිල සලකා, එම සමාගම තාක්ෂණික හා මූල්‍යමය වශයෙන් ප්‍රතිචාරාත්මක ලංසුකරු බව සඳහන් කර මිල පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීමට නිර්දේශ කළේය.

</p>

<p>

ඉන්පසු ප්‍රසම්පාදන කමිටුව ගල් අඟුරු මෙට්‍රික් ටොන් 1,125,000ක් , එනම් අවශ්‍යතාවයෙන් සියයට 50ක්, ටොන් එකකට ඩොලර් 77.50කට මිලදී ගැනීමටත් ඉතිරි සියයට 50 සඳහා නැවත ලංසු කැඳවා දෙවැනි සැපයුම්කරුවකු තෝරාගැනීමටත් නිර්දේශ කළේය.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">මෙහිදී වැදගත් නිවැරදි කිරීමක් අවශ්‍යය. ජූලි 9 දා වනවිට Swiss Singapore සමඟ අවසන් ගිවිසුමක් තිබුණේ නැත. තිබුණේ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලිය තුළ ඇති වූ නිර්දේශයකි.</span>

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ජූලි 11 – තීරණය දැනුම් දෙයි</span>

</p>

<p>

ප්‍රසම්පාදන කමිටුවේ තීරණය ජූලි 11 දා ලංසුකරුවන්ට දැනුම් දී තිබිණි. ඒ සමඟ විරෝධතා තිබේ නම් සතියක් ඇතුළත ප්‍රසම්පාදන අභියාචනා මණ්ඩලයට ඉදිරිපත් කිරීමට අවස්ථාව ද ලබා දුන්නේය. ඉන්පසු Liberty Commodities ජූලි 17 දාත්, Noble Resources ජූලි 18 දාත්, Trafigura සහ Kolma Group ජූලි 21 දාත් අභියාචනා ඉදිරිපත් කළහ. තවත් ගනුදෙනුවක් මතුවන්නේ එතැනදී ය.

</p>

<p>

තේරුම්ගත යුත්තේ මේ කියන්නේ ජූලි 22 වනවිට පස්වැනි ප්‍රසම්පාදනය අවසන් වූ කතාවක් නොවන බවය. අභියාචනා ඉදිරිපත් වෙමින් ඒ සම්බන්ධව නෛතික ක්‍රියාවලිය බලගැන්වෙමින් තිබූ ප්‍රසම්පාදනයකි.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ජූලි 22 – අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය වෙනත් පාරක යයි</span>

</p>

<p>

2014 ජූලි 22 දා ලංකා ගල් අඟුරු සමාගමේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය රැස්වී තිබේ. එහිදී ගත් තීරණය විගණන වාර්තාව ඉතා පැහැදිලිව සටහන් කරයි. එම තීරණයෙන් කියැවුනේ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියෙන් පිටත Noble Resources සමාගමෙන් ගල් අඟුරු මෙට්‍රික් ටොන් 200,000 ±10%ක් මිලදී ගැනීමට තීන්දු කළ බවය. එම ගල් අඟුරු ටොන් එකක් මිලදී ගැනීමට තීන්දු කර තිබුණේ ඩොලර් 74.42කට ය.

</p>

<p>

විගණනය සඳහන් කරන ආකාරයට මෙම තීරණයට කැබිනට් අනුමැතියක් තිබුණේ නැත. මේ මිලදී ගැනීමට තීන්දු කළ දිනට දින දෙකකට පසු එනම් ජූලි 24 වැනිදා ගල් අඟුරු සමාගම Noble Resources සමඟ ගිවිසුමකට එළඹෙන්නේය. විගණකාධිපතිවරයා පසුව මේ ගනුදෙනුව ගැන නිරීක්ෂණය කරන්නේ ඉතා පැහැදිලි වචනවලිනි.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">“එය ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියෙන් බැහැරව සහ කැබිනට් අනුමැතියකින් තොරව සිදුකළ ගනුදෙනුවකි. එමෙන්ම විනිවිදභාවයකින් තොරව ක්‍රියාත්මක වූ ගනුදෙනුවක් ලෙසත් නිරීක්ෂණය වේ.“ </span>

</p>

<p>

මේ අතර එදිනම තවත් දෙයක් සිදුවෙමින් තිබුණේය. ජූලි 24 දා Noble සමඟ මෙම ගිවිසුම ඇතිවන විට, එදාම බලශක්ති විෂය භාර අමාත්‍යවරයා Swiss Singapore සම්බන්ධ පස්වැනි ප්‍රසම්පාදනයේ නිර්දේශ ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා කැබිනට් පත්‍රිකාවක් ඉදිරිපත් කළේය.

</p>

<p>

එහෙත් එවකට ජනාධිපතිවරයා මෙන්ම මුදල් හා ක්‍රමසම්පාදන අමාත්‍යවරයාද වූ මහින්ද රාජපක්ෂ එම යෝජනාවට එකඟ නොවීය. Swiss Singapore ඉදිරිපත් කළ මිල පෙර සැපයුම්කරුගේ මිලට වඩා ඉහළ බවත්, ලෝක වෙළෙඳපොළේ ගල් අඟුරු මිල පහළ යමින් තිබූ බවත්, සැපයුම්කරුවන් අතර තරගකාරී මිල සංසන්දනයකින් එම වාසිය රජයට ලබාගත යුතු බවත් මුදල් අමාත්‍යවරයාගේ නිරීක්ෂණවල සඳහන් විය.”.

</p>

<p>

ඊටත් වඩා වැදගත් නිරීක්ෂණයක් තිබේ. ඩොලර් මිලියන 340ක පමණ වටිනාකමක් ඇති ප්‍රසම්පාදනයකදී එක් මූල්‍ය යෝජනාවක් පමණක් ඇගයීමෙන් තරගකාරී මිලක් ලබාගැනීමේ අවස්ථාව අහිමි වන බවද මුදල් ඇමතිවරයා පෙන්වා දී තිබීමය.

</p>

<p>

මේ තර්කය Noble ගනුදෙනුව දෙස බැලීමටත් වැදගත්ය. තරගය වැදගත් වන්නේ වැඩි මිල අඩු කිරීමට පමණක් නොවේ. රජය ගෙවන්නේ ඒ මොහොතේ ලබාගත හැකි හොඳම මිලද යන්න තහවුරු කරගැනීමටත් තරගය අවශ්‍යය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">එසේ නම් ඩොලර් 74.42 නරක මිලක්ද?</span>

</p>

<p>

මෙතැනදී සාක්ෂිය කියන දේත් නොකියන දේත් වෙන් කළ යුතුය.

</p>

<p>

• Swiss Singapore සඳහා නිර්දේශ වූ මිල —ඩොලර් 77.50.</p>

<p>

• Noble සමඟ ඇතිකරගත් මිල —ඩොලර් 74.42 </p>

<p>

ඒ අනුව සරල සංඛ්‍යාත්මක සංසන්දනයකදී Noble මිල අඩුය. එය සඟවා මේ කතාව ලියන්නට හැකියාවක් නැත. නමුත් මිල අඩු මිලදී ගැනීම මේ ක්‍රමවේදයට සිදුකිරීමෙන් තවත් ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරු ලැබෙන්නේ නැත. එම ප්‍රශ්නය ඩොලර් 74.42 එදා රජයට ලබාගත හැකිව තිබූ හොඳම මිලද? යන්නය.

</p>

<p>

ඒ ප්‍රශ්නයට පිළිතුර ලබාගැනීමට තරගකාරී ප්‍රසම්පාදනයක් අවශ්‍යය. එහෙත් මේ ගනුදෙනුව සිදුවූයේ එම ක්‍රියාවලියෙන් පිටතය. ඒ නිසා අඩු මිලක් පෙන්වීමෙන් පමණක් රජයට හොඳම ගනුදෙනුව ලැබුණා යන්න තහවුරු වන්නේ නැත.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">අගෝස්තු 14 – කැබිනට් මණ්ඩලය Noble ගැන තීරණයක් ගනී</span>

</p>

<p>

මෙතැනදී තවත් වැදගත් වෙනසක් තිබේ. ප්‍රසම්පාදන අභියාචනා මණ්ඩලයේ වාර්තාව අගෝස්තු 4 දා සකස් කර, අගෝස්තු 7 දා කැබිනට් මණ්ඩලයට යවා තිබේ.

අගෝස්තු 14 දා එය කැබිනට් මණ්ඩලය හමුවට පැමිණියේය. එහිදී මුදල් අමාත්‍යවරයාගේ නිරීක්ෂණ ද සලකා, විදුලි සැපයුම අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම සඳහා අවශ්‍ය ගල් අඟුරු පෙර සැපයුම්කරු වූ Noble Resources වෙතින් පෙර ගිවිසුමේ කොන්දේසි යටතේ මිලදී ගැනීමට අදාළ අමාත්‍යාංශ ලේකම්වරයාට උපදෙස් දී තිබේ. මෙය Noble වෙතින් මිලදී ගැනීම සඳහා පසුව ඇති වූ කැබිනට් තීරණයකි.

</p>

<p>

නමුත් අප විමර්ශනය කරන අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල තීරණය ජූලි 22 ය. Noble සමඟ අදාළ ගිවිසුම ජූලි 24 ය. කැබිනට් තීරණය අගෝස්තු 14 ය. එම දින තුන එකනෙකට මිශ්‍ර කළ නොහැකිය. <span style="color:#1d4ed8"> අගෝස්තු 14 දා ගත් කැබිනට් තීරණය, ජූලි 22 දා අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය විසින් ගත් තීරණයට එදා තිබූ අනුමැතියක් බවට පත් කරන්නේ නැත </span> විගණකාධිපතිවරයාද ජූලි ගනුදෙනුව හඳුනාගන්නේ කැබිනට් අනුමැතියකින් තොරව සිදුකළ ගනුදෙනුවක් ලෙසය.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">අවසානයේ ටොන් 222,739ක් </span>

</p>

<p>

ජූලි 22 අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල තීරණය වූයේ ටොන් 200,000 ±10%ක් සඳහාය. අවසානයේ 2014 අගෝස්තු 29 සිට ඔක්තෝබර් 1 දක්වා Noble Resources වෙතින් මිලදීගෙන තිබූ ගල් අඟුරු ප්‍රමාණය මෙට්‍රික් ටොන් 222,739කි.

</p>

<p>

මිල ටොන් එකකට ඩොලර් 74.42 කි. මුළු ගනුදෙනු වටිනාකම ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 16.04කි. මෙහිදි වඩාත් සාධාරනව තේරුම් ගත යුතු වන්නේ ඩොලර් මිලියන 16.04 අලාභයක් නොවන බවය. එය මිලදී ගත් ගල් අඟුරු සඳහා වූ ගනුදෙනු වටිනාකමය. මෙම ගනුදෙනුවෙන් රජයට ඩොලර් මිලියන 16.04ක අලාභයක් සිදුවූ බව විගණන වාර්තාව කියන්නේත් නැත. එහෙත් එය කියන අතිශය වැදගත් දෙයක් දෙයක් තිබේ.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">“ක්‍රියාත්මක ප්‍රසම්පාදනයක ලංසුකරුවකු තෝරාගෙන තිබූ අවස්ථාවක, Noble වෙතින් ටොන් 200,000ක ක්ෂණික මිලදී ගැනීමක් සිදුකිරීම ප්‍රශ්නකාරී ගනුදෙනුවක් බව විගණනය නිරීක්ෂණය කරන්නේය. “ </span>සමස්ථ ප්‍රශ්නකාරී තත්ත්වයම මතු කරන්නේ එම වැකිය ය.

<span style="color:#dc2626">එසේ නම් ඇත්ත ප්‍රශ්නය කුමක්ද?</span>

</p>

<p>

අඩු මිලට ගල් අඟුරු මිලදී ගැනීම වරදක් නොවේ. එහෙත් මහජන මුදල් වැය කරන රාජ්‍ය සමාගමකට “ අපට අඩු මිලක් ලැබුණා” කියා පමණක් ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියෙන් පිටත ගනුදෙනුවක් සාධාරණීකරණය කිරීමට හැකියාවක් නැත. අඩු මිලක් තිබීම එක දෙයකි. තරගකාරී ක්‍රියාවලියකින් ලබාගත් හොඳම මිල බව තහවුරු කිරීම තවත් දෙයකි.

මේ ගනුදෙනුවේදී විගණනයෙන් තහවුරු වන කරුණු පැහැදිලිය. පස්වැනි දිගුකාලීන ප්‍රසම්පාදනය ක්‍රියාත්මක වෙමින් තිබිණි. එහි තීරණයට එරෙහි අභියාචනාද ඉදිරිපත් වී තිබිණි. එම ක්‍රියාවලිය අතරතුර ජූලි 22 දා ලංකා ගල් අඟුරු සමාගමේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය Noble Resources වෙතින් ටොන් 200,000 ±10%ක් ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියෙන් පිටත මිලදී ගැනීමට තීරණය කළේය. අනතුරුව ජූලි 24 දා ගිවිසුමකට එළඹිණි. ඒ සඳහා එම අවස්ථාවේ කැබිනට් අනුමැතියක් නොතිබූ බව විගණනය කියයි.

</p>

<p>

අවසානයේ ටොන් 222,739ක් ඩොලර් මිලියන 16.04කට මිලදීගෙන තිබිණි. එසේ නම් දැන් සොයාගත යුතු ලේඛනය ජූලි 22 අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල රැස්වීමේ සම්පූර්ණ වාර්තාවය. ඒ හරහා උත්තර ලබා ගත යුතු ප්‍රශ්න රැසකි. </p>

<p>

• එහි යෝජනාව ඉදිරිපත් කළේ කවුද?</p>

<p>

• Noble Resources තෝරාගැනීමට ඉදිරිපත් කළ හේතුව කුමක්ද?</p>

<p>

• ඩොලර් 74.42 මිල තීරණය වූයේ කෙසේද?</p>

<p>

• වෙනත් සැපයුම්කරුවන්ගෙන් එදා මිල කැඳවූවාද?</p>

<p>

• හදිසි මිලදී ගැනීමක් අවශ්‍ය බව පෙන්වන CEB තොග වාර්තා මොනවාද?</p>

<p>

• ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියෙන් බැහැර වීමට තිබූ නීතිමය බලය කුමක්ද?</p>

<p>

සහ සියල්ලටම වඩා, <span style="color:#1d4ed8">කැබිනට් අනුමැතියක් නොමැතිව ඩොලර් මිලියන 16කට වැඩි රාජ්‍ය ගනුදෙනුවකට යාමට ලංකා ගල් අඟුරු සමාගමේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට බලය ලැබුණේ කොහෙන්ද? </span> යන්න විසඳා ගත යුතුය. මක් නිසාද යත් අඩු මිලක් තිබීමෙන් එම ප්‍රශ්නය අහෝසි වන්නේ නැති බැවිනි.

උක්ත ප්‍රවේශය මේ කතාවේ සැබෑ ප්‍රශ්නය තවත් පැහැදිලි කරයි. මිල අඩු විය හැකිය. නමුත් මහජන මුදල් වැය කරන විට, මිල පමණක් නොව — ඒ මිලට පැමිණි මාර්ගයත් විනිවිද පෙනිය යුතුය.