“ රටම එකට “ අනාවරණය කරන ශ්රී ලංකාවේ මත්ද්රව්ය මර්දන ප්රතිපත්තියේ නොපෙනෙන ඛේදවාචකය!
දඬුවම සහ ප්රතිකාරය අතර පවතින විෂමතාව නිවැරදි කරන තුරු, සිරමැදිරි පිරී ඉතිරී යනු ඇත; නමුත් සමාජය මත්ද්රව්ය ව්යසනයෙන් නිදහස් නොවනු ඇත.
LSN Sri Lanka ·

ශ්රී ලංකාව මේ වන විට මුහුණ දෙමින් සිටින බරපතළම සමාජ, ආර්ථික සහ මහජන සෞඛ්ය අභියෝගය කුමක්දැයි සංඛ්යාලේඛන මත පදනම්ව විමසුවහොත්, ඊට ලැබෙන පිළිතුර තැතිගන්වනසුලුය. 2024 ජන හා නිවාස සංගණන වාර්තාවට අනුව මෙරට සමස්ත ජනගහනය 21,781,800ක් (මිලියන 21.78ක්) කි. වයස අවුරුදු 18ට වැඩි වැඩිහිටි ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් මිලියන 17කි.
</p>
<p>
මෙම ජනගහන පසුබිම තුළ, 2025 ඔක්තෝබර් 30 වැනිදා සිට 2026 නොවැම්බර් 14 වැනිදා දක්වා ක්රියාත්මක වූ “රටම එකට” විශේෂ මෙහෙයුම යටතේ ශ්රී ලංකා පොලිසිය විසින් මත්ද්රව්ය සම්බන්ධ වැරදි මත අත්අඩංගුවට ගෙන ඇති පුද්ගලයින් සංඛ්යාව 321,072 ක් බව අනාවරණය කර ඇත.
</p>
<p>
සරල අංක ගණිතමය විශ්ලේෂණයකට අනුව, මෙය මෙරට සමස්ත ජනගහනයෙන් සියයට 1.47 කි. වයස අවුරුදු 18ට වැඩි ක්රියාකාරී වැඩිහිටි ජනගහනයට සාපේක්ෂව ගත් කල, මෙම අගය සියයට 1.83 කි. තේරේන භාෂාවෙන් කිව්වොත් රටේ ජනගහණයෙන් සියයට 2කට ආසන්න ප්රමාණයක් කුඩු කාරයන්ය.
</p>
<p>
එහි සැබෑ සමාජ විද්යාත්මක අර්ථය වන්නේ, ගත වූ වසරකට ආසන්න කාලසීමාව තුළ පමණක්, ශ්රී ලංකාවේ සෑම වැඩිහිටි පුරවැසියන් 100කින් ආසන්න වශයෙන් දෙදෙනෙකු මත්ද්රව්ය නීතිය යටතේ අත්අඩංගුවට පත්ව ඇති බවය.
</p>
<p>
එහෙත්, මෙම සංඛ්යාලේඛනවල ගැඹුරට කිමිදෙන විට මතුවන වඩාත් බරපතළ ගැටලුව අත්අඩංගුවට ගැනීම්වල පරිමාණය නොවේ; අත්අඩංගුවට පත්වන පුද්ගලයින් සඳහා රාජ්ය යාන්ත්රණය ලබා දෙන විද්යාත්මක ප්රතිචාරයේ ඇති දැවැන්ත අසමතුලිතතාවය ය. අත්අඩංගුවට ගත් 321,072 දෙනා අතුරින් පුනරුත්ථාපන ක්රියාවලියකට යොමු කර ඇත්තේ පුද්ගලයින් 2,691 දෙනෙකු පමණි.
</p>
<p>
එනම්, සමස්ත අත්අඩංගුවට ගැනීම්වලින් සියයට 0.84කි. පැහැදිලි කතාව අත් අඩංගුවට පත්වන 100කින් එක් අයෙක්වත් නිශ්චිතව පුනරුත්ථාපනය ක්රියාවලියට යොමුකරගැනීමට මේ ක්රමවේදය අසමත්ය.
</p>
<p>
මෙහි බරපතලකම තේරුම් කරගත හැක්කේ මෙසේය.
</p>
<p>
නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමේ යන්ත්රණය සහ මහජන සෞඛ්ය පුනරුත්ථාපන යන්ත්රණය අතර පවතින හිඩැස සියයට 99.16කි . මෙම අන්තරය මෙරට මත්ද්රව්ය මර්දන ප්රතිපත්තියේ ව්යුහාත්මක අර්බුදය මැනවින් නිරූපණය කරන්නේය. කඩා කුඩුපට්ටම් කරන්නට හදන මත්ද්රව්ය ව්යසනයට සැබෑ ලෙසම මුහුණ දීමට බැරි නොහැකියාව ඇත්තේ මෙතැනය.
</p>
<p>
<span style="color:#dc2626">සැපයුම් මර්දනයේ තීව්රතාව සහ මත්ද්රව්ය වෙළෙඳපොළේ ව්යුහාත්මක වෙනස</span>
</p>
<p>
ශ්රී ලංකාවේ මත්ද්රව්ය සම්බන්ධ අත්අඩංගුවට ගැනීම් ඉතිහාසය පරීක්ෂා කිරීමේදී පෙනී යන්නේ, පසුගිය දශකය තුළ මෙම ප්රවණතාව ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති බවය. ජාතික අන්තරායකර ඖෂධ පාලන මණ්ඩලයේ (NDDCB) 2025 වාර්ෂික දත්තවලට අනුව, රටම එකට වැඩසටහන මගින් තීව්ර කළ මෙහෙයුම් මත 2025 වසර පුරා මත්ද්රව්ය සම්බන්ධයෙන් සිදු කළ සමස්ත අත්අඩංගුවට ගැනීම් සංඛ්යාව 262,321කි. එහි වඩාත්ම අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණ වන්නේ, සාම්ප්රදායික ශාකසාර මත්ද්රව්ය (ගංජා වැනි) අභිබවා කෘත්රිම රසායනික මත්ද්රව්යක් වන ‘අයිස්’ හෙවත් මෙතැම්ෆෙටමයින් (Methamphetamine) සම්බන්ධ අත්අඩංගුවට ගැනීම් සමස්තයෙන් සියයට 35ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබීමය. 2025 අගභාගයේ ආරම්භ වූ “රටම එකට” මෙහෙයුම මගින් මෙම අත්අඩංගුවට ගැනීම් තවදුරටත් තීව්ර කර තිබේ.
</p>
<p>
අපරාධ විද්යාත්මක (Criminological) දෘෂ්ටිකෝණයකින් බලන කල, අත්අඩංගුවට ගැනීම් 321,072ක් දක්වා ඉහළ යාම පැතිකඩ දෙකක් ඔස්සේ කියවා ගත යුතුය. පළමුවැන්න, පොලිසිය ඇතුළු නීතිය ක්රියාත්මක කරන ආයතන සැපයුම් ජාලය (Supply Chain) අඩපණ කිරීම සඳහා දරන දැඩි පරිශ්රමය සහ මෙහෙයුම් කාර්යක්ෂමතාවය. දෙවැන්න, එතරම් දැවැන්ත පොලිස් මෙහෙයුම් මාලාවක් මධ්යයේ වුවද, සමාජය තුළ මත්ද්රව්ය සඳහා පවතින ඉල්ලුම (Demand) සහ පාරිභෝගික පදනම කොතරම් ගැඹුරට මුල් බැස ඇත්ද යන්නය.
</p>
<p>
විශේෂයෙන්ම, පොලිස් දත්ත මගින් අනාවරණය වන වයස අවුරුදු 18ත් 21ත් අතර තරුණ ප්රජාව අත්අඩංගුවට පත්වීමේ ඉහළ ප්රවණතාව රටේ අනාගත ශ්රම බළකායට එල්ල වන සෘජු තර්ජනයකි. ආර්ථික අර්බුදයකින් පසු යළි නැඟී සිටීමට උත්සාහ කරන රටක, වඩාත්ම ඵලදායී වයස් කාණ්ඩයේ පසුවන තරුණ පිරිස් මෙලෙස නීතිමය ක්රියාදාමයන්ට හා මත්ද්රව්ය ඇබ්බැහිවීම්වලට ගොදුරු වීම දිගුකාලීන ආර්ථික පසුබෑමකට හේතු වන බව පැහැදිලිය.
</p>
<p>
<span style="color:#dc2626">පුනරුත්ථාපන පද්ධතියේ ධාරිතා අර්බුදය සහ ‘භ්රමණ දොර’ සංසිද්ධිය</span>
</p>
<p>
මත්ද්රව්ය භාවිතයට ඇබ්බැහි වූවන් යනු හුදු අපරාධකරුවන් පිරිසක් පමණක් නොව, නිදන්ගත මස්තිෂ්ක ආබාධ තත්ත්වයකින් (Chronic Brain Disorder) පෙළෙන මහජන සෞඛ්ය ගැටලුවක කොටස්කරුවන් බව නූතන වෛද්ය විද්යාව සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ මත්ද්රව්ය හා අපරාධ පිළිබඳ කාර්යාලය (UNODC) පිළිගෙන තිබේ. එවැනි පසුබිමක, අත්අඩංගුවට ගත් 321,072 දෙනාගෙන් 2,691 දෙනෙකු පමණක් පුනරුත්ථාපනයට යොමු වීම බරපතළ ප්රතිපත්තිමය පරස්පරයකි.
</p>
<p>
පුනරුත්ථාපන කාර්යාංශය (Bureau of Rehabilitation) සහ NDDCB ආයතනය විසින් 2026 වසරේදී වාර්තා කර ඇති දත්තවලට අනුව, විධිමත් පුනරුත්ථාපන වැඩසටහන් සම්පූර්ණ කර නැවත මත්ද්රව්ය භාවිතයෙන් මිදී සාර්ථක වූවන්ගේ ප්රතිශතය සියයට 45ක් පමණ වේ. මෙය ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට සාපේක්ෂව පවා සතුටුදායක සහ දිරිගන්වනසුලු සාර්ථකත්ව අනුපාතයකි. එනම්, මෙරට පුනරුත්ථාපන ආයතන සතු ප්රතිකාර ක්රමවේද සහ මනෝ-සමාජීය මැදිහත්වීම් ගුණාත්මකව සාර්ථක බව ඉන් තහවුරු වේ.
</p>
<p>
නමුත් ගැටලුව පවතින්නේ එම ගුණාත්මක සේවාව ලබා ගැනීමට ඇති ප්රමාණාත්මක ඉඩකඩ (Capacity) තුළය. පාර්ලිමේන්තු කමිටු වාර්තා මගින් පවා අවධාරණය කර ඇති පරිදි, මත්ද්රව්ය වැරදි මත බන්ධනාගාරගත වන පිරිසට සාපේක්ෂව පුනරුත්ථාපන මධ්යස්ථානවල පවතින ඇඳන් සංඛ්යාව, වෘත්තීය උපදේශකවරුන්ගේ හිඟය සහ මූල්ය ප්රතිපාදන අතිශයින් සීමිතය. “රටම එකට” මෙහෙයුම හේතුවෙන් ඇතැම් දිස්ත්රික්කවල පුනරුත්ථාපනය සඳහා යොමු වීමේ ඉල්ලුම ඉහළ ගියද, පවතින ආයතනික යටිතල පහසුකම්වලට එම ඉල්ලුම දරාගත නොහැකි තත්ත්වයක් උද්ගතව තිබේ.
</p>
<p>
මෙහි සෘජු ප්රතිඵලය වන්නේ අපරාධ විද්යාවේ හඳුන්වන භ්රමණ දොර සංසිද්ධිය’ (Revolving Door Syndrome) නිර්මාණය වීමය. පුනරුත්ථාපනයකින් තොරව බන්ධනාගාරගත වන හෝ දඩ මුදල් ගෙවා නිදහස් වන ඇබ්බැහි වූවන්, යළි සමාජගත වූ වහාම නැවතත් මත්ද්රව්ය භාවිතයට සහ එම භාවිතය සඳහා මුදල් සොයා ගැනීමට සුළු අපරාධ හා ජාවාරම්වලට යොමු වීම නොවැළැක්විය හැකිය. එමගින් බන්ධනාගාර පද්ධතිය තුළ දැඩි තදබදයක් (Overcrowding) ඇති වන අතර, පළමු වරට සුළු වරදකට බන්ධනාගාරගත වන තරුණයින් පවා එහිදී සංවිධානාත්මක මත්ද්රව්ය ජාලයන්හි සාමාජිකයින් බවට පත්වීමේ අවදානම ඉහළ යන්නේය.
</p>
<p>
<span style="color:#dc2626">දත්ත මගින් අනාවරණය වන සිව්වැදෑරුම් ව්යුහාත්මක අභියෝග</span>
</p>
<p>
මෙම සංඛ්යාලේඛන සමස්තයක් ලෙස විශ්ලේෂණය කිරීමේදී, ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින් වහා අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණු හතරක් පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකිය:
</p>
<p>
<span style="color:#1d4ed8">1. අත්අඩංගුවට ගැනීම්වල වර්ගීකරණ අවශ්යතාව:</span> අත්අඩංගුවට පත් 321,072 දෙනා අතර මහා පරිමාණ මත්ද්රව්ය ජාවාරම්කරුවන් කොපමණ සිටීද, සුළු පරිමාණ බෙදාහරින්නන් කොපමණද සහ හුදෙක් පරිභෝජනය සඳහා මත්ද්රව්ය ළඟ තබා ගත් ඇබ්බැහි වූවන් කොපමණද යන්න පැහැදිලිව වෙන් කර හඳුනාගත යුතුය. ඇබ්බැහි වූවන් සහ ජාවාරම්කරුවන් එකම නීතිමය රාමුවක් තුළ සිරගත කිරීමෙන් ගැටලුව තවත් සංකීර්ණ වේ.</p>
<p>
<span style="color:#1d4ed8">2. ඉල්ලුම අඩු කිරීමේ (Demand Reduction) පසුගාමීත්වය:</span> සැපයුම අඩු කිරීම (Supply Reduction) සඳහා වැය කරන සම්පත් හා ශ්රමයට සමානුපාතිකව, ඉල්ලුම අඩු කිරීම සඳහා වන මහජන සෞඛ්ය ආයෝජන සිදු වී නොමැත. සියයට 0.84ක පුනරුත්ථාපන අනුපාතය එම ප්රතිපත්තිමය අසමතුලිතතාවයේ කැඩපතකි.</p>
<p>
3.<span style="color:#1d4ed8"> රසායනික මත්ද්රව්යවල සංකීර්ණත්වය:</span> සමස්ත අත්අඩංගුවට ගැනීම්වලින් සියයට 35ක් පමණ ‘අයිස්’ මත්ද්රව්ය ආශ්රිත වීම බරපතළ සෞඛ්ය අනතුරු ඇඟවීමකි. හෙරොයින් හෝ ගංජාවලට වඩා මෙතැම්ෆෙටමයින් භාවිතය මගින් ඇති කරන ස්නායු විද්යාත්මක හා මානසික විකෘතිතා (Psychosis) ඉතා දරුණු වන අතර, ඒ සඳහා විශේෂිත වෛද්ය ප්රතිකාර පහසුකම් අවශ්ය වේ.
</p>
<p>
4. <span style="color:#1d4ed8">සමාජ-ආර්ථික පිරිවැය:</span> අත්අඩංගුවට පත්වන ලක්ෂ තුනකට අධික පිරිසක් වටා ගොඩනැගී ඇති පවුල් ඒකක සංඛ්යාව මිලියනයකට ආසන්න විය හැකිය. මව්පියන් හෝ පවුලේ ආදායම් උපයන්නන් සිරගත වීම හෝ ඇබ්බැහි වීම හරහා දරුවන්ගේ අධ්යාපනය බිඳවැටීම, ගෘහස්ථ ප්රචණ්ඩත්වය ඉහළ යාම සහ දරිද්රතාව ගැඹුරු වීම වැනි ද්විතීයික සමාජ ව්යසන රැසක් නිර්මාණය වේ.
</p>
<p>
<span style="color:#dc2626">සමබර ප්රතිපත්තිමය ප්රවේශයක් සඳහා වන ඉදිරි මාවත</span>
</p>
<p>
ජාත්යන්තර අත්දැකීම් අනුව, හුදෙක් පොලිස් බලය සහ දැඩි දඬුවම් මගින් පමණක් මත්ද්රව්ය ව්යසනය පරාජය කළ රටක් ලෝක ඉතිහාසයේ නොමැත.
</p>
<p>
සැපයුම් ජාලය බිඳ දැමීම, මහා පරිමාණ ජාවාරම්කරුවන් නීතියේ රැහැනට හසු කර ගැනීම සහ ඔවුන්ගේ නීති විරෝධී වත්කම් රාජසන්තක කිරීම ද අත්යවශ්ය පියවරයන් බව අවිවාදිතය.
</p>
<p>
එහෙත්, ඒ හා සමාන වේගයකින් හා ශක්තියකින් ඉල්ලුම අඩු කිරීමේ යාන්ත්රණය සක්රීය නොකළහොත්, අත්අඩංගුවට ගැනීම් සංඛ්යාව තවත් ලක්ෂ ගණනකින් ඉහළ ගියද මත්ද්රව්ය වෙළෙඳපොළේ පැවැත්ම බිඳ දැමිය නොහැකිය.
</p>
<p>
• ඒ සඳහා, පළමුව බන්ධනාගාරගත කිරීම වෙනුවට අධිකරණ අධීක්ෂණය යටතේ ක්රියාත්මක වන ප්රජා පාදක පුනරුත්ථාපන වැඩසටහන් (Community-Based Rehabilitation) පුළුල් කළ යුතුය. සෑම ඇබ්බැහි වූවෙකුම නේවාසික මධ්යස්ථාන වෙත යොමු කිරීම ප්රායෝගික නොවන බැවින්, ප්රාදේශීය රෝහල් සහ සෞඛ්ය වෛද්ය නිලධාරී (MOH) කාර්යාල හරහා බාහිර රෝගී ප්රතිකාර සහ උපදේශන සේවා ස්ථාපිත කිරීම මගින් සියයට 0.84ක් වන පවතින ආවරණය ශීඝ්රයෙන් ඉහළ නැංවිය හැකිය.
</p>
<p>
• දෙවනුව, පාසල් සහ විශ්වවිද්යාල පද්ධතිය ඉලක්ක කරගත් විද්යාත්මක මූලික වැළැක්වීමේ (Primary Prevention) වැඩසටහන් ක්රියාත්මක කළ යුතු අතර, පුනරුත්ථාපනය අවසන් කර සමාජගත වන පුද්ගලයින් යළි ඇබ්බැහි වීම වැළැක්වීම සඳහා වෘත්තීය පුහුණුව සහ රැකියා අවස්ථා සම්පාදනය කරන පසු-විපරම් (Aftercare) යාන්ත්රණයක් ගොඩනැගිය යුතුය.
</p>
<p>
“රටම එකට” මෙහෙයුමේ සංඛ්යාලේඛන අපට කියා දෙන වැදගත්ම පාඩම වන්නේ, නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමේ යන්ත්රණය සිය උපරිම ධාරිතාවයෙන් ක්රියාත්මක වන මොහොතක, ප්රතිකාර හා පුනරුත්ථාපන යන්ත්රණය තවමත් බෙලහීන තත්ත්වයක පවතින බවය.
</p>
<p>
දඬුවම සහ ප්රතිකාරය අතර පවතින මෙම විෂමතාව නිවැරදි කරන තුරු, සිරමැදිරි පිරී ඉතිරී යනු ඇත; නමුත් සමාජය මත්ද්රව්ය ව්යසනයෙන් නිදහස් නොවනු ඇත.
</p>
<p>
<span style="color:#16a34a">(මූලාශ්ර: ජනලේඛන හා සංඛ්යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව (2024 ජන හා නිවාස සංගණන වාර්තාව), ශ්රී ලංකා පොලිසිය / පොලිස් මාධ්ය කොට්ඨාසය (“රටම එකට” මෙහෙයුම් දත්ත), ජාතික අන්තරායකර ඖෂධ පාලන මණ්ඩලයේ (NDDCB) 2025 වාර්ෂික වාර්තා, පුනරුත්ථාපන කාර්යාංශයේ නිල ප්රකාශ සහ පාර්ලිමේන්තු කමිටු වාර්තා.)</span>