හොර්මුස් අර්බුදය විසඳීමට ඉරානය ඉදිරිපත් කළ දින 7 සැලැස්ම ට්‍රම්ප් ප්‍රතික්ෂේප කරයි !

එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල සැසිවාරයට සමගාමීව හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීම සහ මැදපෙරදිග සටන් විරාමයක් ඇති කිරීම සඳහා ඉරානය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද නවතම යෝජනාව ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් සෘජුවම ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ.

</p>

<p>

නිව්යෝර්ක් නුවර පැවැති එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල සැසිය අතරතුර ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරක්චි (Abbas Araqchi) ප්‍රකාශ කළේ, කටාර් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයන් මාර්ගයෙන් මෙම යෝජනාව වොෂින්ටනය වෙත යොමු කළ බවය. ඇමෙරිකාව මෙම යෝජනාව පිළිගත්තේ නම්, දින හතක කාලරාමුවක් ආරම්භ වන අතර, එම කාලය අවසානයේ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීමටත්, ලෙබනනය ඇතුළු පෙරමුණු කිහිපයක සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශ කිරීමටත් ඉරානය සූදානමින් සිටියේය. ඉන් අනතුරුව, ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන ද ඇතුළත්ව දෙපාර්ශ්වයටම එකඟ විය හැකි කරුණු සම්බන්ධයෙන් පුළුල් සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීමට ද එම සැලැස්මෙන් යෝජනා කර තිබිණි.

</p>

<p>

කෙසේ වෙතත්, ධවල මන්දිරයෙන් පිටතදී මාධ්‍ය වෙත අදහස් දක්වමින් ජනාධිපති ට්‍රම්ප් එම යෝජනාව ප්‍රසිද්ධියේම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. "මම ඔවුන්ගේ යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කරනවා... මම ඒ ගිවිසුම ප්‍රතික්ෂේප කළා," යනුවෙන් පැවසූ ට්‍රම්ප්, ඉරාන ආර්ථිකය මේ වන විට දැඩි පීඩනයකට ලක්ව ඇති බැවින් මෙම නාවික මාර්ගය වහාම විවෘත කර ගැනීමට ඉරානයට අවශ්‍යව ඇති බව ප්‍රකාශ කළේය.

</p>

<p>

"ඔවුන් ඉතා බරපතල ලෙස පරාජය වෙමින් සිටින නිසා හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය වහාම විවෘත කිරීමට ගිවිසුමකට එන්න ඔවුන්ට ඕනෑ වෙලා තියෙනවා. අපි අතිවිශිෂ්ට ලෙස ජයග්‍රහණය කරමින් සිටිනවා," යනුවෙන් ද ට්‍රම්ප් සඳහන් කළේය. තමන් ගිවිසුම්වලට එළඹීමට කැමති වුවද, ටෙහෙරානයේ කොන්දේසිවලට යටත් වීමට සූදානම් නැති බවද ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.

</p>

<p>

ඇමෙරිකානු නිලධාරීන් උපුටා දක්වමින් වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් (The Wall Street Journal) පුවත්පත ප්‍රථමයෙන් මෙම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම වාර්තා කළේය. ඉරානය ඇමෙරිකාවේ කොන්දේසි ඉටු කරනු ඇතැයි ට්‍රම්ප් පෞද්ගලිකව විශ්වාස නොකරන බවත්, එළඹෙන නොවැම්බර් මාසයේ ඇමෙරිකානු අතුරු මැතිවරණයෙන් පසුව ඉරානයට එරෙහිව නව බෝම්බ හෙලීමේ මෙහෙයුමක් දියත් කිරීමට ඉඩ ඇති බවට ඔහු සිය උපදේශකයින්ට පවසා ඇති බවත් එම නිලධාරීහු හෙළි කරති. මැදිහත්කරුවන් හරහා සිදුකළ සාකච්ඡා "සාර්ථක සහ යහපත්" මට්ටමක පැවැති බවට මීට පෙර ඇමෙරිකානු නිලධාරියෙකු ප්‍රකාශ කර තිබුණද, ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශයත් සමඟ එම පරස්පරතාව තහවුරු විය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">දෙපාර්ශ්වයේම බලාපොරොත්තු සහ කොන්දේසි</span>

</p>

<p>

අරක්චි සහ අනෙකුත් ඉරාන නිලධාරීන් පැහැදිලි කළ ආකාරයට, ඉරාන සැලැස්ම ක්‍රියාත්මක වීමට නම් ඇමෙරිකාව විසින් ඉරාන වරායන් වෙත පනවා ඇති නාවික අවහිරතාව ඉවත් කළ යුතුය. එමෙන්ම අත්හිටුවා ඇති ඉරාන අරමුදල් නිදහස් කිරීම සහ තෙල් සම්බාධක ලිහිල් කිරීම ද සිදුවිය යුතුය. ඉන් අනතුරුව ඉරානය විසින් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත විවෘත කර සටන් විරාමයකට යොමු වනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, යූරේනියම් බලගැන්විම නවත්වා දැමීමට හෝ නිෂ්පාදිත අධි-බලගැන්වූ යූරේනියම් රටින් පිට කිරීමට තමන් කිසිසේත්ම සූදානම් නැති බව ඉරාන නිලධාරීහු අවධාරණය කරති.

</p>

<p>

ඉරාන ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියෑන් (Masoud Pezeshkian) CBS නාළිකාව වෙත අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ, න්‍යෂ්ටික ගැටලුව සහ අනෙකුත් කරුණු සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා කිරීමට ඉරානය සූදානම් වුවද, කිසිදු ආකාරයක "තර්ජනයක් හෝ බලපෑමක්" හමුවේ යටත් නොවන බවය. ඉරානය යුද්ධයක් අපේක්ෂා නොකරන බවත්, න්‍යෂ්ටික ආයුධ නිපදවන්නේ නැති බවට දැනටමත් එකඟ වී ඇති බවත් ඔහු නැවත මතක් කර දුන්නේය. එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය හමුවේ අදහස් දැක්වූ ඔහු, ඉරානයට පීඩන හමුවේ හිස නොනමන බවත්, ප්‍රකාශ කළේය.

</p>

<p>

වොෂින්ටනයේ ස්ථාවරය වන්නේ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය ජාත්‍යන්තර නාවික මාර්ගයක් බැවින් එය විවෘතව පැවතිය යුතු බවය. එමෙන්ම ඉරානයට කිසිසේත්ම න්‍යෂ්ටික ආයුධ ලබා ගැනීමට ඉඩ නොදෙන බවත්, ආර්ථික පීඩනය මෙන්ම හමුදාමය විකල්පයන් ද තවදුරටත් සක්‍රියව පවතින බවත් ඇමෙරිකාව පවසයි. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ පාලනය මේ වන විටත් ඇමෙරිකාව සතුව පවතින බවට ද ට්‍රම්ප් හිමිකම් කියා තිබේ.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">මාස 7ක යුද්ධය සහ ඇහිරුණු තෙල් මාර්ගය</span>

</p>

<p>

2026 පෙබරවාරි 28 වන දින ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය එල්ල කළ ප්‍රහාරයන්ගෙන් ආරම්භ වූ මෙම වත්මන් අර්බුදය, සටන් විරාම කිහිපයක් සහ පසුව බිඳ වැටුණු ජූනි මාසයේ අවබෝධතා ගිවිසුම හරහා ගොස් නැවතත් දරුණු ප්‍රහාර දක්වා වර්ධනය විය. මේ වන විට දහස් සංඛ්‍යාත පිරිසක් ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇත. ඉරානයේ සම්ප්‍රදායික හමුදා බලය දුර්වල වී ඇති අතර එහි ආර්ථිකය ද දැඩි ලෙස බිඳ වැටී තිබේ. ඉරානය සහ එහි හිතවාදී කණ්ඩායම් ගල්ෆ් කලාපයේ ඇමෙරිකානු පාර්ශ්වකරුවන්ට ප්‍රහාර එල්ල කර ඇති අතර, යේමනයේ හවුති සංවිධානය සවුදි අරාබියේ යටිතල පහසුකම් වෙත ප්‍රහාර එල්ල කිරීම තවදුරටත් සිදු කරයි.

</p>

<p>

ලෝකයේ තෙල් සහ ද්‍රවීකෘත ස්වාභාවික වායු (LNG) ප්‍රවාහනයෙන් සියයට විස්සක ප්‍රතිශතයක් සිදු වන්නේ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ය. මෙම මාර්ගයේ නාවික ගමනාගමනය අඩාල වීම හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල ඉහළ ගොස් ගෝලීය ආර්ථිකයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල වී තිබේ. ඉරානය සහ හවුති සංවිධානය නාවික ගමනාගමනයට එල්ල කරන ප්‍රහාර හෙළා දකිමින් සහ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය වහාම විවෘත කරන ලෙස ඉල්ලමින් ගල්ෆ් රටවල් සහ ප්‍රධාන බටහිර බලවතුන් ඇතුළු රටවල් 80කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් පසුගිය බ්‍රහස්පතින්දා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේදී ඒකාබද්ධ නිවේදනයක් නිකුත් කළේය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රයත්න පවතින තත්ත්වය</span>

</p>

<p>

එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල සැසිවාරය අවසන් වූයේ නිල ගිවිසුමකට එළඹීමට නොහැකිව, දේශන සහ කටාර් රාජ්‍යය හරහා හුවමාරු වූ පණිවිඩ කිහිපයකට පමණක් සීමා වෙමිනි. ට්‍රම්ප් සිය කතාවේදී තමන්ගේ කොන්දේසිවලට එකඟ නොවන්නේ නම් ඉරානය "විනාශ කර දමන" බවට තර්ජනය කළ අතර, ඇමෙරිකානු මැතිවරණයෙන් පසුව ගිවිසුමකට එළඹිය හැකි බව ද පැවසීය. ඉරානය ද එම වේදිකාවෙන්ම කියා සිටියේ තමන් යටත් නොවන බවත්, දින හතේ සැලැස්ම මේ වන විටත් සූදානම් කර ඇති බවත්ය.

</p>

<p>

එහි ප්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ දෙපාර්ශ්වය අතර පවතින අර්බුදය තවදුරටත් දීර්ඝ වීමයි. වොෂින්ටනය සූදානම් නම් සියල්ල සූදානම් බව ඉරානය පවසන අතර, ට්‍රම්ප් පවසන්නේ ඉරානය පරාජය වෙමින් සිටින බැවින් මුදල් අවශ්‍යතාව නිසා සමුද්‍ර සන්ධිය විවෘත කිරීමට ඔවුන්ට අවශ්‍යව ඇති බවය. මැදිහත්කරුවන් තවදුරටත් සාකච්ඡා පවත්වමින් සිටියද, හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීම හෝ සටන් විරාමයක් පිළිබඳ කිසිදු නිශ්චිත කාලරාමුවක් මෙතෙක් ප්‍රකාශයට පත්ව නැත. ඉදිරියේදී ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය නිකුත් කරන ප්‍රකාශ දෙස ලෝක තෙල් වෙළඳපොළ සහ නාවික ප්‍රවාහන සමාගම් දැඩි අවධානයෙන් පසුවනු ඇත.