මැදපෙරදිග සාම සාකච්ඡා බලාපොරොත්තු හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල 7%කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් පහළ වැටේ!

මැදපෙරදිග යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රයත්න ඉදිරියට යන බවට ඇති බලාපොරොත්තු හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල දැඩි ලෙස පහළ වැටී ඇත.

</p>

<p>

• 2026 නොවැම්බර් 2 වන දින බ්‍රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 104.77ක් ලෙස සටහන් වූ අතර, එය පෙර දිනයට සාපේක්ෂව ඩොලර් 8.66ක් හෙවත් සියයට 7.63ක පහත වැටීමකි. මෙය ජූලි 27න් පසු වාර්තා වූ විශාලතම එක්දින ප්‍රතිශතයෙන් පහත වැටීම ලෙස සටහන් විය.</p>

<p>

• ඇමරිකානු බටහිර ටෙක්සාස් ඉන්ටර්මීඩියට් (WTI) බොරතෙල් මිල ද ඩොලර් 96.46ක් දක්වා පහත වැටුණු අතර, එය සියයට 7.36ක් පමණ අඩුවීමකි. වෙළඳපොළ වාර්තාවලට අනුව, මෙම පහත වැටීම මැදපෙරදිග යුද අවදානම මත පැවති අමතර මිල (war premium) අඩුවීම නිසා සිදු වූවකි.</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">උනුසුම් පසුබිමක් මධ්‍යයේ බලාපොරොත්තු ඇති වන්නේ කෙසේද?</span>

</p>

<p>

වෙළඳපොළේ ඇති වූ මෙම බලාපොරොත්තුව උනුසුම් හා අවිනිශ්චිත පසුබිමක් මධ්‍යයේ ඇති වූවකි. ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික පහසුකම් (විශේෂයෙන් Pickaxe Mountain / Natanz අසල භූගත සංකීර්ණය) වටා ඇමරිකානු හා ඊශ්‍රායල් ප්‍රහාර එල්ල විය හැකි බවට ලෝකයේ සංවාදයක් පවතී.

</p>

<p>

ටකර් කාල්සන් වැනි විචාරකයන් න්‍යෂ්ටික ප්‍රහාරයක් පිළිබඳව පවා කතා කළ අතර, ට්‍රම්ප් “අපි තවමත් ඉලක්ක එකක් දෙකක් ගැන බලා ගත යුතුය, ඒවා මිනිත්තු 10කින් කළ හැකිය” යැයි පැවසූ බව වාර්තා විය.

</p>

<p>

ට්‍රම්ප් මීට පෙර අන්තර්වාර මැතිවරණයට (නොවැම්බර් 3) පෙර ප්‍රහාර එල්ල නොකරන බවට පැවසූ නමුත්, ඡන්දයෙන් පසු යුද්ධය උත්සන්න විය හැකි බවට ඉඟි දුන්නේය. නමුත් නොවැම්බර් 2 වන දින ඔහු “ප්‍රහාර එල්ල කරනවාද?” යන ප්‍රශ්නයට “නැත” යැයි පිළිතුරු දෙමින්, ගිවිසුමක් “සිදු විය හැකිය” යැයි ප්‍රකාශ කළේය.

</p>

<p>

ඔහු “ඉක්මන් නැත” යැයි කියා ඉරානය ආර්ථිකව දුර්වල වී ඇති බවත් පැවසීය. ඇමරිකානු රාජ්‍ය ලේකම් මාර්කෝ රුබියෝ සහ ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික විසඳුමකට කැමැත්ත ප්‍රකාශ කර ඇති වාතාවණයක් තිබේ.

</p>

<p>

අනෙක් පැත්තෙන්, ඉරාන උත්තරීතර නායක මොජ්තබා ඛමේනි හමුදා අණදෙන නිලධාරීන් හමුවේ “ඕනෑම මට්ටමක හෝ ආකාරයක තර්ජනයකට වහාම, බලපෑම් සහිත හා භූගෝලීය සීමාවන් නොමැති ප්‍රතිචාරයක්” දිය යුතු බවට නියෝග දුන් බව වාර්තා විය. ඔහු ඉලක්ක ලැයිස්තුව යාවත්කාලීන කර ඇමරිකානු හා ඊශ්‍රායල් වත්කම් (දෘශ්‍යමාන හා අදෘශ්‍යමාන) ඉලක්ක කිරීමට ද නියෝග කළේය. මෙය යුද්ධය නැවත ආරම්භ වුවහොත් කලාපයෙන් ඔබ්බට ද ව්‍යාප්ත විය හැකි බවට දැක්වූ අනතුරු ඇඟවීමකි.

</p>

<p>

මේ අතර ඊයේ වනවිට ඉරාන ජනාධිපති මසූද් පෙසෙෂ්කියන් පැවසූ පරිදි, උත්තරීතර නායකයා සාම සාකච්ඡා සම්බන්ධයෙන් රජයට යම් බලතල ලබා දී ඇති අතර, තෙහෙරාන් “සංවාදයෙන් ගැටලුව විසඳීමට උත්සාහ කරන” බව රාජ්‍ය මාධ්‍ය වාර්තා කර තිබිණි.

</p>

<p>

ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි පැවසූ පරිදි, කටාර් මාධ්‍යයෙන් සිදුවන සාකච්ඡා මගින් හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය දින දෙකක් තරම් කෙටි කාලයකින් නැවත විවෘත කළ හැකි යෝජනාවක් සකස් වෙමින් පවතී. එසේ වීමට ඇමරිකාව ඉරාන වරායන්ට පනවා ඇති නාවික අවහිරය ඉවත් කිරීම, තෙල් සම්බන්ධ සම්බාධක ඉවත් කිරීම සහ කලාපීය සියලු පෙරමුණුවල සටන් නැවැත්වීම වැනි කොන්දේසි සපුරාලිය යුතු බව ඔහු පැවසීය.

</p>

<p>

ඒ අනුව කටාර් මාධ්‍යය හරහා සාකච්ඡා දිගටම පැවතීම, ඉරාන ජනාධිපතිවරයා සාම සාකච්ඡා සඳහා බලතල ලැබී ඇති බව ප්‍රකාශ කිරීම, හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය දින දෙකකින් විවෘත කළ හැකි යෝජනාවක් සංසරණය වීම සහ ට්‍රම්ප්ගේ නවතම මෘදු ප්‍රකාශ හේතුවෙන් වෙළඳපොළ යුද අවදානම අඩු වූ බවට තාවකාලිකව ඇගයීමට ලක් කළේය.

</p>

<p>

කෙසේ වෙතත් විශ්ලේෂකයන් පවසන්නේ මෙය “බොරු උදෑසන” කිහිපයකින් පසුව ඇති වූ තවත් එකක් විය හැකි බවත්, ඡන්දයෙන් පසු තත්ත්වය නැවත උත්සන්න විය හැකි බවත්ය

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ඔක්තෝබර් මාසයේ ඉහළ යාම</span>

</p>

<p>

මෙම පහත වැටීම සිදුවන්නේ ඔක්තෝබර් මාසයේ සිදු වූ දැඩි ඉහළ යාමකින් පසුවය. ඔක්තෝබර් මාසයේදී බ්‍රෙන්ට් බොරතෙල් සියයට 13.6කින් ඉහළ ගොස්, මාසය අවසානයේ ඩොලර් 117.64ක් තරම් ඉහළ මට්ටමක සටහන් විය. එය මාස හයකට පමණ ඉහළම මට්ටම විය. හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ ටැංකි නෞකාවලට ප්‍රහාර, හූති කණ්ඩායම්වල සෞදි තෙල් පහසුකම්වලට ප්‍රහාර සහ සැපයුම් බාධා පිළිබඳ බිය මේ සඳහා හේතු විය. ගෝල්ඩ්මන් සැක්ස් බැංකුව ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ යුද අවදානම මත පැවති අවදානම් පිරිවැය බැරලයක් සඳහා ඩොලර් 27ක් පමණ වූ බවය. මිල ඉහළ යෑමෙන් වැඩිමනත් කොටස වැටී ඇත්තේ මේ යුද අවදානම් තක්සේරුවේ පිරිවැයටය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ශ්‍රී ලංකාවට ඇති බලපෑම</span>

</p>

<p>

ශ්‍රී ලංකාව සම්පූර්ණයෙන්ම ආනයන මත යැපෙන රටක් වන අතර, ලෝක බොරතෙල් මිල උච්චාවචනය දේශීය ඉන්ධන මිලට සෘජුව බලපායි.

ඊයේ ( නොවැම්බර් 2 වන දින) සිට ලංකා ඉන්ධන සංස්ථාව (CPC) විසින් ඉන්ධන මිල ඉහළ නංවා ඇත.

</p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">ඔක්ටේන් 92 පෙට්‍රල් රු. 10කින් ඉහළ ගොස් ඇත. මේ වනවිට ලීටරයක මිල රුපියල් 424කි. ඔටෝ ඩීසල් රුපියල් 5කින් ඉහළ ගොස් ඇත. නව මිල රුපියල් 397කි. සුපර් ඩීසල් රුපියල් 15කින් ඉහළ ගොස් තිබේ. නව මිල රුපියල් 543කි. </span>

</p>

<p>

ඉන්ධන සංස්ථාව මෙම මිල වැඩිවීමට හේතුව ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළ උච්චාවචනය සහ ආනයන පිරිවැය ඉහළ යාම බව සඳහන් කළේය.

</p>

<p>

රජය මීට පෙර ඉන්ධන සහනාධාර (රු. බිලියන 41ක් පමණ වූ අදියරක් ඇතුළුව) ලබා දී ඇති අතර, ඉහළ ගිය මිල කොටසක් අවශෝෂණය කර ගෙන ඇත.

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) වැඩසටහන යටතේ පිරිවැය ප්‍රතිසාධනය කිරීම අවශ්‍ය වන බැවින්, දිගුකාලීන සහනාධාර අඛණ්ඩව ලබා දීම දුෂ්කර ය. ලෝක මිල තවදුරටත් පහත වැටුණහොත් අනාගතයේදී දේශීය මිල අඩු කිරීමේ හැකියාවක් පැවතිය හැකි වුවත්, ආනයන කොන්ත්‍රාත්තු සහ තොග මිලදී ගැනීම් හේතුවෙන් වහාම එය පිළිබිඹු නොවිය හැකිය.

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">අනාගත අවදානම්</span>

</p>

<p>

විශ්ලේෂකයන් පවසන්නේ හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය සම්පූර්ණයෙන් නැවත විවෘත නොවන තාක් සහ තිරසාර සාම ගිවිසුමක් නොමැති තාක් මිල නැවත ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතින බවය.

</p>

<p>

ගෝල්ඩ්මන් සැක්ස් වැනි ආයතන දෙසැම්බර් මාසය සඳහා බ්‍රෙන්ට් අනාවැකිය ඩොලර් 90 සිට 105 දක්වා ඉහළ නංවා ඇත. වෙළඳපොළ තවදුරටත් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ප්‍රගතිය සහ ඇති වීවිය හැකි හමුදා උත්සන්න වීම් දෙකම අතර තුලනය වෙමින් පවතී.