මහනුවර ඇසළ රන් දෝලි පෙරහර: ඓතිහාසික, ආගමික සහ සමාජීය විකාශනය පිළිබඳ කෙටි සටහනක්!

ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයේ අග්‍රගන්‍ය ප්‍රකාශනය ලෙස සැලකෙන මහනුවර ඇසළ පෙරහර මංගල්‍යය, හුදෙක් ආගමික චාරිත්‍රයක් පමණක් නොව, හෙළ ඉතිහාසයේ සහ ජාතික ස්වෛරීභාවයේ ජීවමාන සංකේතයකි. මෙම මංගල්‍යයේ ඇති සුවිශේෂීත්වය වන්නේ එහි අන්තර්ගත ආගමික සහජීවනය හෙවත් 'සංකලනවාදය' (Syncretism) මැනවින් නිරූපණය වීමය. මෙහිදී බෞද්ධ සහ හින්දු චාරිත්‍ර විධි අසිරිමත් ලෙස සුසංයෝගී වේ. විශේෂයෙන්ම, නාථ දෙවියන් යනු මතු බුදු වන මෛත්‍රී බෝධිසත්වයන්ගේ අවතාරයක් ලෙසත්, විෂ්ණු දෙවියන් ලක්දිව බුදුසසුනේ ප්‍රධාන ආරක්ෂකයා ලෙසත් බෞද්ධ මහජනතාව සලකති.

</p>

<p></p>

<p>

පෙරහරේ ගමන් අනුපිළිවෙළ තීරණය වී ඇත්තේ ද මෙම ආගමික වැදගත්කම මතය. ඒ අනුව ප්‍රථමයෙන් ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ පෙරහර ද, අනතුරුව නාථ, විෂ්ණු, කතරගම සහ පත්තිනි යන සතර මහා දේවාලයන්හි පෙරහරවල් ද අනුපිළිවෙළින් ගමන් කරයි. මෙම සමස්ත මංගල්‍යය තුළ 'රන් දෝලි පෙරහර' යනු උත්සවයේ උච්චතම හා උත්කර්ෂවත්ම අවස්ථාවයි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="font-size:1.3em"><span style="color:#dc2626">'රන් දෝලි' නාම නිරුක්තිය සහ සංකේතවාදය

</span></span>

</p>

<p></p>

<p>

'රන් දෝලි' යන පදය නිරුක්තිමය වශයෙන් 'රන්' (ස්වර්ණ) සහ 'දෝලි' (දෝලාව හෝ පල්ලැක්කිය) යන වචනවලින් සැකසී ඇත. ඓතිහාසිකව, මහනුවර යුගයේ රජවරුන්ගේ දේවීන් හෙවත් රැජිනන් මෙම රන් දෝලාවන්හි නැගී පෙරහරේ අවසානයට ගමන් කිරීමේ සම්ප්‍රදායක් පැවතුණි. පසුව, පූජනීය දළදා වහන්සේ වැඩමවන පෙරහරේ රැජිනන් සජීවීව සහභාගී වීම ආගමික ප්‍රතිසංස්කරණ හමුවේ නුසුදුසු යැයි සැලකීම නිසා, ඔවුන් නියෝජනය කරමින් සහ මාතෘ දේවතාවියන් (විශේෂයෙන් පත්තිනි දේවිය) සංකේතවත් කරමින් මෙම රන් දෝලා සතර පෙරහරේ අවසානයට එක් කිරීම ආරම්භ විය.

</p>

<p></p>

<p>

මීට ප්‍රතිපක්ෂව, පෙරහරේ මුල් අවධිය 'කුම්භ' (කුඹල්) පෙරහර ලෙස හැඳින්වේ. එය 'කුම්භ' හෙවත් මැටි වළඳ මූලික කරගත් චාරිත්‍රයකි. සම්ප්‍රදායික කුඹල්කරුවන් (Potters) විසින් සපයනු ලබන මැටි වළඳ හා සරල බව මෙහිදී කැපී පෙනේ. කුඹල් සහ රන් දෝලි පෙරහර අතර පවතින වෙනස පහත පරිදි වේ:

<span style="color:#dc2626">මූලික සංකල්පය - </span>'කුම්භ' (මැටි වළඳ) මූලික කරගත් සරල බව හා සහජීවනය පෙන්වයි. රන් දෝලි පෙරහරෙහ් රන් දෝලි' මූලික කරගත් රාජකීය උත්කර්ෂය.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">සහභාගීත්වය -</span> කුම්භ පෙරහරේ දි නිලධාරීන් සරල සම්ප්‍රදායික ඇඳුමින් සහභාගී වේ. රන්දෝලි පෙරහරේ දි නිලධාරීන් පූර්ණ රාජකීය 'මුල් ඇඳුමෙන්' සැරසෙති.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">සුවිශේෂතා - </span> කුම්භ පෙහෙරේ දී කසකරුවන් සහ රන් කෙණ්ඩිය රහිතය. කුඹල් පෙහෙරේ දී කසකරුවන්, ගිනි බෝල කරුවන් සහ රන් කෙණ්ඩිය සහිත පූර්ණ රාජකීය ලක්ෂණ පවතී.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="font-size:1.3em"><span style="color:#dc2626">ඓතිහාසික පරිණාමය සහ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුගේ ප්‍රතිසංස්කරණ</span></span>

</p>

<p></p>

<p>

1753 වර්ෂය මහනුවර පෙරහර ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකි. එතෙක් කල් ඇසළ පෙරහර පැවතියේ හුදෙක් සතර මහා දේවාලයන් කේන්ද්‍ර කරගත් හින්දු වර්ෂා අභිචාරයක් ලෙසය. උපසම්පදා ශීලය යළි පිහිටුවීමට සියමෙන් වැඩම කළ උපාලි මහා තෙරණුවන්, මෙම පෙරහර බුදු දහමට අනුකූල නොවන (Inconsistent with Buddhist principles) බව නිරීක්ෂණය කළහ. උන්වහන්සේගේ සහ වැලිවිට ශ්‍රී සරණංකර සංඝරාජ හිමියන්ගේ අනුශාසනා පරිදි කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු "මෙතැන් සිට දෙවියන් සහ මිනිසුන් බුදුන් පසුපස යා යුතුය" යනුවෙන් ආඥාවක් නිකුත් කළේය.

</p>

<p></p>

<p>

ඒ අනුව, දේවාල පෙරහරට ඉදිරියෙන් ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ පෙරහර ගමන් කළ යුතු බවට රජු නියෝග කළේය. මෙය රාජ්‍යත්වයේ ස්වෛරීභාවය තහවුරු කළ දේශපාලනික පියවරක් ද විය. දළදා වහන්සේ සතු කර ගැනීම ලක්දිව අගරජු වීමේ අත්‍යවශ්‍ය සුදුසුකමක් ලෙස සැලකූ අතර, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය හරහා දළදා වහන්සේ මහජනතාවට වන්දනාමාන කළ හැකි සජීවී 'රාජ්‍යත්වයේ සංකේතය' බවට පත් විය.

</p>

<p></p>

<p>

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626"><span style="font-size:1.3em">දස දින චක්‍රය</span></span>

</p>

<p></p>

<p>

කුඹල් පෙරහැර දින 5ක් සහ රන්දෝලි පෙරහැර දින 5ක් වශයෙන් සමස්තයක් ලෙස දින 10ක් අඛණ්ඩව වීථි සංචාරය කිරීමේ සංකල්පීය ව්‍යුහය සැකසෙන්නේ ජ්‍යොතිෂය ඇතුළු සංකල්ප කීපයක් පදනම් කරගනිමිනි.

.</p>

<p></p>

<p>

ජ්‍යොතිෂය සහ ග්‍රහලෝකවල ගමන - නැකත් මොහොට්ටාල (මාලිගාවේ රාජකාරි කරන නිල ජ්‍යොතිෂවේදියා) විසින් ග්‍රහලෝකවල ගමන අධ්‍යයනය කර සකස් කරනු ලබන සුබ නැකත් වේලාවන්ට අනුව සමස්ත පෙරහැර සැලසුම් කෙරේ.

</p>

<p></p>

<p>

නිකිණි පුර පසලොස්වක පෝය - පෙරහැර මංගල්‍යයේ සියලු චාරිත්‍ර සාම්ප්‍රදායිකව අගෝස්තු මාසයේ එළඹෙන නිකිණි පුර පසළොස්වක පෝය දිනයෙන් අවසන් කිරීම පෙරහර සම්ප්‍රදායේ රීතිය ය. නැකැත් සැකසෙන්නේ එම දිනය මුල් කරගනිමිනි.

</p>

<p></p>

<p>

චන්ද්‍රකලාවන් පදනම් කරගත් කාල සීමාව රොබට් නොක්ස්ගේ වාර්තාවල දැක්වෙන අමාවක සිට පුර පසළොස්වක දක්වා කාලරාමුව පෙරහර හරහා ආවරණය කරන බවය. ජෝන් ඩේව්ගේ වාර්තාවල දැක්වෙන පුර පෑළවිය සිට අව පෑළවිය දක්වා පැවැත්වීමේ සම්ප්‍රදායකි.

</p>

<p></p>

<p>

දින 10ක වීදි සංචාර සංකල්පය - කප් සිටුවීමෙන් පසු දින 05ක් දේවාල භූමියේ පෙරහර පවත්වයි. ඉන්පසුව ජනතාවට වන්දනාමාන කිරීම සඳහා දින 10ක් පෙරහර විදි සංචාරය කරනු ලබයි. ඒ කුඹල් පෙරහර දින 05ක් සහ රන්දෝලි පෙරහර දින 05ක් ලෙසය.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">චන්ද්‍ර කලා සහ 2026 කාලසටහන </span> - පෙරහැර පැවැත්වෙන කාලය 'ඇසළ' චන්ද්‍ර මාසය මගින් පාලනය වන අතර, සුබ ග්‍රහචාරයන්ට අනුකූල වන පරිදි නැකත් මොහොට්ටාල (නිල ජ්‍යොතිෂවේදී) විසින් එය ඉතා සියුම් ලෙස ගණනය කරනු ලබයි. මෙම කාලරාමුව කාලතුවක්කු වෙඩි තැබීම මගින් නගරයට භෞතිකව සංඥා කරනු ලබන අතර, එමගින් දේවාල පෙරහැර ආරම්භය, සධාතුක කරඬුව මංගල හස්තියා මත තැන්පත් කිරීම සහ එදින රාත්‍රී පෙරහැර ගමන අවසන් වීම වැනි තීරණාත්මක පූජෝත්සව අවස්ථාවන් සලකුණු කරයි.

</p>

<p></p>

<p>

නිකිණි පසළොස්වක පෝය දිනයෙන් උපරිමයට පැමිණෙන 2026 පෙරහැර මංගල්‍යයේ කාලසටහන පහත පරිදි වේ:

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">1 වන කුඹල් පෙරහැර </span>2026 අගෝස්තු 18ප.ව. 06:52

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">2 වන කුඹල් පෙරහැර</span> 2026 අගෝස්තු 19ප.ව. 06:41

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">3 වන කුඹල් පෙරහැර</span> 2026 අගෝස්තු 20ප.ව. 06:53

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">4 වන කුඹල් පෙරහැර</span> 2026 අගෝස්තු 21ප.ව. 06:40

</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">5 වන කුඹල් පෙරහැර</span> 2026 අගෝස්තු 22ප.ව. 06:28

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">1 වන රන්දෝලි පෙරහැර </span> 2026 අගෝස්තු 23 ප.ව. 06:44

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">2 වන රන්දෝලි පෙරහැර</span> 2026 අගෝස්තු 24ප.ව. 07:00

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">3 වන රන්දෝලි පෙරහැර</span> 2026 අගෝස්තු 25ප.ව. 06:53

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">4 වන රන්දෝලි පෙරහැර</span> 2026 අගෝස්තු 26ප.ව. 06:44

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">අවසන් මහා රන්දෝලි පෙරහැර</span> 2026 අගෝස්තු 27ප.ව. 06:43

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">දහවල් පෙරහැර </span>2026 අගෝස්තු 28ප.ව. 02:18

</p>

<p></p>

<p>

රොබට් නොක්ස් සහ ජෝන් ඩේවීගේ ඓතිහාසික වාර්තා මගින් ද මෙම චන්ද්‍ර රිද්මයට අනුකූලව දීර්ඝ කාලයක සිට පැවත එන පැවැත්ම තහවුරු කරන අතර, විශ්වයේ ක්‍රමවත්භාවය සහ කාලය මැනීමේ පූජනීය සංකේතයක් ලෙස පෙරහැරේ පවතින සිරස්තර කාර්යභාරය එමගින් මැනවින් පිළිඹිබු වේ.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626"><span style="font-size:1.3em">පාරම්පරික රාජකාරී ක්‍රමය සහ නිලධාරී ධුරාවලිය

</span></span>

</p>

<p></p>

<p>

පෙරහරේ අඛණ්ඩතාව සහ විනය පවත්වාගෙන යනු ලබන්නේ 'රාජකාරී' (Rajakariya) ක්‍රමය පදනම් කරගත් නිලධාරී ධුරාවලියක් මගිනි. 'දළදා සිරිත' වැනි ග්‍රන්ථවල සඳහන් ව්‍යවස්ථා 38ක් අනුගමනය කරමින් මාලිගාවේ 'ඇතුල් කට්ටලේ' රාජකාරී ඉටු කෙරේ.

</p>

<p></p>

<p>

කුරුණෑගල යුගයේ රජකළ හතරවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා (ක්‍රි.ව. 1302-1326) විසින් ලියවන ලද "දළදා සිරිත" (Dantha Dathu Charitha) ග්‍රන්ථයෙහි දළදා වහන්සේ උදෙසා ඉටුකළ යුතු මෙම පූජා චාරිත්‍ර සහ ව්‍යවස්ථා 38ක් දක්වා ඇත.

</p>

<p></p>

<p>

එම ව්‍යවස්ථා අතර දළදා වහන්සේ උදෙසා දිනපතා සිදුකළ යුතු දාන වතාවත් සහ නියඟ කාලවලදී පැවැත්විය යුතු පූජාවන් පිළිබඳව එහි අඩංගු සුවිශේෂී ව්‍යවස්ථා අවධාරණය කිරීම වැදගත්ය.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">රාජකීය භෝජන පූජාව:</span> දළදා වහන්සේ උදෙසා දිනපතාම රාජ භෝජනයට සමාන උසස් ආහාර පූජා කළ යුතුය.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">භෝජන වැඩමවීම:</span> මෙම බුද්ධ පූජාවන් මාලිගාව වෙත රැගෙන ආ යුත්තේ විසිතුරු ලෙස සරසන ලද කත්ලීයක (කඳක) දෙකෙළවර එල්ලා, ඒ මත වියනක් (canopy) අල්ලමිනි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">මුඛවාඩම් බැඳීම: </span>තූර්ය වාදනයන් මධ්‍යයේ මෙම භෝජන රැගෙන එන විට, සේවකයන් මුඛවාඩම් බැඳ සිටීම අනිවාර්ය වේ.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">නැගී සිට ගරු කිරීම:</span> දාන වස්තූන් මාලිගාවට රැගෙන එන අවස්ථාවේදී එහි රැස්ව සිටින සියලු දෙනාම නැගී සිට උපහාර දැක්විය යුතුය.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">කාල සීමාව:</span> දාන වස්තූන් මාලිගාවට රැගෙන විත් හෝරා භාගයක් හෙවත් සිංහල හෝරාවකින් අඩක් (එනම් වර්තමාන කාලයෙන් මිනිත්තු 12ක්) ගතවීමට පෙර බඳුන්වල බහා ආහාර පූජා කළ යුතුය.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">නියං කාලයේ පූජාවන්: </span>රටේ නියඟයක් පවතින අවස්ථාවලදී දළදා වහන්සේ උදෙසා මෙම නියමිත ව්‍යවස්ථා ප්‍රකාරව සුවිශේෂී පූජාවන් පවත්වා වැසි ප්‍රාර්ථනා කළ යුතුය.

</p>

<p></p>

<p>

මෙම සාම්ප්‍රදායික ව්‍යවස්ථා සහ නීති රීති අදටත් මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ තේවාවන් සහ පෙරහැර මංගල්‍යයන්හිදී එලෙසින්ම අනුගමනය කරනු ලැබේ. මෙම ව්‍යවස්ථා ක්‍රියාත්මක කරන්නේ ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ විශේෂිත "ඇතුළු කට්ටලේ" කාර්ය මණ්ඩලය විසිනි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="font-size:1.3em"><span style="color:#dc2626">ප්‍රධාන නිලධාරීන් සහ ඔවුන්ගේ වගකීම්:</span></span>

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">දියවඩන නිලමේ:</span> මාලිගාවේ ප්‍රධාන ගිහි භාරකාරයාය. මොහු රෙදි මීටර් 30ක් පමණ භාවිතා කර මසන ලද රතු පැහැති ඇඳුම් දෙකක් සහ එක් නිල් පැහැති ඇඳුමක් (two shades of red and one in blue) ඇතුළු පූර්ණ රාජකීය නිල ඇඳුමින් සැරසෙයි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">නැකත් මොහොට්ටාල: </span>පෙරහරේ ආරම්භය සහ චාරිත්‍ර ඉටුකිරීම සඳහා වන ශුභ මුහුර්ථ හෙවත් 'නැකත්' තීරණය කිරීමේ වගකීම මොහු සතුවේ.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">කාරිය කෝරාළ:</span> මාලිගාවේ කළමනාකරු වන මොහු, සියලු සේවා සංවිධානය සහ මාලිගාවේ රන් භාජන කළමනාකරණය කරයි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">වට්ටෝරුරාළ:</span> 'වැඩ සිටින මාලිගාවේ' යතුරු භාරව කටයුතු කරන අතර පූජා චාරිත්‍ර සඳහා දොරවල් විවෘත කිරීම සිදු කරයි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">මුළුතැන්රාළලා:</span> දිනපතා වෑංජන 32කින් යුත් රාජකීය බුද්ධ පූජාව පිළියෙළ කිරීම මොවුන්ගේ වගකීමයි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">පල්ලේමාලේ රාළ:</span> පහළ මාලයේ කටයුතු සහ රන් දෝලි පෙරහරේදී ඇතෙකු පිට නැගී මල් ඉසීමේ සුවිශේෂී රාජකාරිය ඉටු කරයි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="font-size:1.3em"><span style="color:#dc2626">රන් දෝලි පෙරහරේ අවසානය සහ දිය කැපීමේ මංගල්‍යය</span></span>

</p>

<p></p>

<p>

අවසන් මහා රන් දෝලි පෙරහර නිමවී පසුදා අලුයම් කාලයේදී සතර මහා දේවාලයන් ගැටඹේ තොටේදී දිය කැපීමේ චාරිත්‍රය ඉටු කරයි. එහිදී කපු මහත්වරුන් රන් කඩුවෙන් දිය කපා, පෙර වසරේ තැන්පත් කළ පැන් ඉවත් කර රන් කෙණ්ඩියට අලුත් පැන් ලබා ගනිති. මෙය සශ්‍රීකත්වය සහ කාලෝචිත වර්ෂාව අපේක්ෂා කරන 'සමානතා රූපක අභිචාර' (Sympathetic Magic) ගණයේ ලා සැලකිය හැකිය.

</p>

<p></p>

<p>

අවසන් රන් දෝලි පෙරහරෙන් පසුව දළදා කරඬුව හෝරා 12ක් යනතුරු අස්ගිරිය ගෙඩිගේ විහාරයේ තැන්පත් කෙරේ. මෙය දළදා වහන්සේ මහනුවරට වැඩම කළ පසු ප්‍රථමයෙන්ම තැන්පත් කළ ස්ථානය වීම නිසා දක්වන ගෞරවයකි. අනතුරුව පැවැත්වෙන දහවල් පෙරහරින් පසු මංගල්‍යය නිමාවට පත්වේ.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="font-size:1.3em"><span style="color:#dc2626">විදේශීය මූලාශ්‍ර සහ ඓතිහාසික සාක්ෂි</span></span>

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#1d4ed8">ශ්‍රී දළදා පෙරහරේ අතීත ශ්‍රී විභූතිය විදේශීය දූතයන්ගේ වාර්තාවල අතිශය විචිත්‍රවත් ලෙස සටහන්ව ඇත:

</span>

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ෆාහියන් හිමි (5 වන සියවස): </span>අනුරාධපුර යුගයේදී වීදි දෙපස බෝධිසත්ව චරිතය නිරූපණය කරන සජීවී ලෙස නිමවූ රූප සහ සැරසිලි පිළිබඳව අගනා විස්තරයක් සපයයි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">රොබට් නොක්ස් (17 වන සියවස):</span> මහනුවර යුගයේ පෙරහරේ පැවති විනය, දැවැන්ත මහජන සහභාගීත්වය සහ පෙරහරේ ගමන් ගත් ගම්භීර අලි ඇතුන් පිළිබඳව සටහන් කර ඇත.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ජෝන් ඩේව් (19 වන සියවස):</span> 'Randoli Bama' චාරිත්‍රය ගැන සඳහන් කරන ඔහු, දෝලාවන් රෙදි තිරවලින් වටකර සංවෘත කර ඇති (boxed in with curtains) ආකාරය සහ ජනතාව ඒවාට පඬුරු දමන අයුරු විස්තර කරයි.

</p>

<p></p>

<p>

මහනුවර ඇසළ රන් දෝලි පෙරහර යනු ශ්‍රී ලාංකේය ජනතාවගේ අසිරිමත් භක්තිය සහ පාරම්පරික කලා කෞශල්‍යය ලොවටම විදහා දක්වන සජීවී ලෝක උරුමයකි. මෙම අලෞකික අත්දැකීම, තාක්ෂණික ලෝකය තුළ වුවද සිය අභිමානය නොනැසී පවත්වා ගනී. මෙම සජීවී උරුමය රැකගැනීම හුදෙක් ආගමික වගකීමක් පමණක් නොව, අපගේ ජාතික අනන්‍යතාවය අනාගත පරපුර උදෙසා සුරක්ෂිත කිරීමේ ශාස්ත්‍රීය මෙහෙවරක් ද වන්නේය.