විදුලි බිල නැවත ඉහළ යයිද?

අද පුවත්පත් වාර්තා මගින් එකවර ප්‍රධාන ප්‍රශ්න දෙකක් සමාජය හමුවේ ඉස්මතු කර ඇත. එකක් නම් ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව (CPC) විදුලිබල අංශයට මෙතෙක් ලබා දුන් ස්ථාවර මිල සහනය අවසන් කර නැප්තා (Naphtha) සහ බර ඉන්ධන තෙල් (HFO) මිල ගණන් ආසන්න වශයෙන් සියයට 20කින් ඉහළ දැමීමය.

</p>

<p></p>

<p>

අනෙක නම් විදුලි උත්පාදන පිරිවැය ගණනය කිරීමේදී ඉන්ධන පිරිවැය අධික ලෙස දක්වන බවට එල්ල වන චෝදනා සම්බන්ධයෙන් මහජන උපයෝගීතා කොමිසම (PUCSL) සැප්තැම්බර් 04 වැනිදා පූර්ණ මහජන විමසුමක් ආරම්භ කිරීමට තීරණය කිරීමය.

</p>

<p></p>

<p>

මෙම සිදුවීම් දෙකම එකම කාලරාමුවකට සමපාත වීම අහම්බයක් නොවේ. ජාතික පද්ධති ක්‍රියාකරු (NSO) විසින් 2026 වසරේ හතරවන කාර්තුව (ඔක්තෝබර්–දෙසැම්බර්) සඳහා වන තොග සැපයුම් ගාස්තු යෝජනාව මහජන උපයෝගීතා කොමිසම වෙත ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිතව ඇත්තේ ද මෙම සැප්තැම්බර් 04 වැනිදාමය.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">සිදුවී ඇත්තේ කුමක්ද?</span>

</p>

<p></p>

<p>

2026 අප්‍රේල් 18 වැනිදා ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව සහ විදුලිබල අංශය අතර මාස තුනක කාලයක් සඳහා විශේෂ ස්ථාවර මිල ගිවිසුමකට එළඹිණි. එම ගිවිසුමේ මූලික අරමුණ වූයේ රට තුළ විදුලි ගාස්තු ස්ථාවර මට්ටමක පවත්වාගෙන යාමය. එම එකඟතාවයේ වලංගු කාලය ජූලි 18 වැනිදායින් අවසන් විය.

</p>

<p></p>

<p>

ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවේ කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ මයුර නෙත්තිකුමාර ප්‍රකාශ කර තිබුණේ, ලෝක වෙළෙඳපොළේ ඉන්ධන මිල ඉහළ ගියද අදාළ මාස තුනක කාලය තුළ සංස්ථාව අලාභයක් දරමින් විදුලිබල අංශයට ඉන්ධන සැපයූ බවය. එම සහන කාලය නිමවීමත් සමඟ මේ වන විට ඉන්ධන සඳහා සැබෑ පිරිවැය මත පදනම් වූ මිල ගණන් සක්‍රිය කර ඇත.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ඒ අනුව සිදුව ඇති මිල සංශෝධනය මෙසේය:</span>

<span style="color:#dc2626">• බර ඉන්ධන (HFO):</span> ලීටරයක් රූපියල් 210 සිට රුපියල් 248 දක්වා</p>

<p>

<span style="color:#dc2626">• නැප්තා (Naphtha):</span> ලීටරයක් රූපියල් 174 සිට රුපියල් 210 දක්වා</p>

<p>

</p>

<p>

මෙම ඉන්ධන වර්ග විදුලි උත්පාදනයේදී භාවිත වන ආකාරය දෙස බැලීමේදී, නැප්තා ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිත වන්නේ Electricity Generation Lanka (EGL) හි කැලණිතිස්ස මෙගාවොට් 165 සංයුක්ත චක්‍ර බලාගාරයේය. බර ඉන්ධන (HFO) භාවිත වන්නේ මෙගාවොට් 60 බාර්ජ් බලාගාරය, මෙගාවොට් 160 සපුගස්කන්ද බලාගාරය සහ කෙරවලපිටිය මෙගාවොට් 300 යුගදනවි බලාගාරය තුළය.

</p>

<p></p>

<p>

ජාතික පද්ධති ක්‍රියාකරුගේ (NSO) සභාපති ප්‍රදීප් පෙරේරා පවසා ඇත්තේ රජයේ ඉන්ධන සහනය අවසන් වී ඇති බැවින්, ඉදිරි ඔක්තෝබර්–දෙසැම්බර් කාර්තුවේ පිරිවැය ගණනය කිරීමේදී මෙම ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම අනිවාර්යයෙන්ම සැලකිල්ලට ගැනීමට සිදුවන බවය. ඉන්පසුව ඊට අනුකූලව ගාස්තු තීරණය කිරීම මහජන උපයෝගීතා කොමිසම සතු වගකීමක් බවද හෙතෙම පෙන්වා දෙයි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">මෙය ගෘහස්ථ බිලට කෙලින්ම බලපානවාද?</span>

</p>

<p></p>

<p>

මෙයට කෙටි පිළිතුර වන්නේ: අනිවාර්යයෙන්ම සියලුම ගෘහස්ථ පාරිභෝගිකයන්ට එකලෙස බලපෑමක් ඇති නොවන නමුත්, පිරිවැය පීඩනය යථාර්ථයක් බවයි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">එසේ වීමට බලපාන ප්‍රධාන හේතු කිහිපය මෙසේය.</span>

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">1. තාප විදුලි බලාගාරවලින් ජනන කොටස සීමිත වුවද ඒවායේ ඒකක පිරිවැය අධික වීම:</span>

</p>

<p></p>

<p>

ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලි උත්පාදනයේ ප්‍රධාන පදනම වන්නේ ජල විදුලිය සහ ගල් අඟුරුය. එහෙත් වියළි කාලගුණික තත්ත්වයන් පවතින විට තාප තෙල් බලාගාරවල දායකත්වය සියයට 12 සිට සියයට 25 දක්වා ඉහළ යයි. උදාහරණයක් ලෙස 2026 ජූලි 13 වැනිදා විදුලිබල මණ්ඩල දත්තවලට අනුව CEB තෙල් උත්පාදනය සියයට 9.2ක්ද, ස්වාධීන විදුලි නිෂ්පාදකයන්ගේ තෙල් උත්පාදනය සියයට 15.4ක්ද විය. එනම් එදින මුළු තෙල් උත්පාදන කොටස සියයට 25 ආසන්න අගයක් ගත්තේය.

</p>

<p></p>

<p>

තෙල් මගින් නිපදවන විදුලි ඒකකයක පිරිවැය ගල් අඟුරු හෝ ජල විදුලියට වඩා බෙහෙවින් වැඩි බැවින්, මුළු පද්ධතියේ කුඩා ප්‍රතිශතයකට හෝ තෙල් භාවිත වන විට සමස්ත සාමාන්‍ය ඒකක පිරිවැය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යයි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">2. මැයි සහන ආරක්ෂාව සැප්තැම්බර් අවසානය දක්වා පැවතීම:</span>

</p>

<p></p>

<p>

2026 මැයි 11 වැනිදා සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි සමස්තයක් ලෙස සියයට 18ක ගාස්තු සංශෝධනයක් අනුමත විය. එහිදී මසකට ඒකක 180ට වඩා අඩුවෙන් පරිභෝජනය කරන ගෘහස්ථ සහ ආගමික පාරිභෝගිකයන්ට (එනම් සමස්ත ගෘහස්ථ පාරිභෝගිකයන්ගෙන් සියයට 95කට ආසන්න ප්‍රමාණයකට) මිල නොවැඩි වන පරිදි රුපියල් බිලියන 15ක රජයේ සහනයක් වෙන් කරන ලදී. එම සහන කාලසීමාව නිමවීමට නියමිතව ඇත්තේ සැප්තැම්බර් මස අවසානයෙනි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">3. තෙවන කාර්තුවේ ගාස්තු වෙනසක් සිදු නොවීම:</span>

</p>

<p></p>

<p>

අගෝස්තු 03 වැනිදා මහජන උපයෝගීතා කොමිසම නිවේදනය කළේ තෙවන කාර්තුවේ සැපයුම් පිරිවැය වැඩිවීම සියයට 0.3ක් (රුපියල් මිලියන 417ක්) වැනි සුළු අගයක් වූ බැවින් සහ පළමු කාර්තුවේ ඉතිරි මුදල් මෙන්ම රජයේ සහන පැවැති බැවින් ගාස්තු සංශෝධනයක් අවශ්‍ය නොවූ බවය. ඒ අනුව දෙවන කාර්තුවේ පැවැති ගාස්තු රටාවම තෙවන කාර්තුවට ද බලපැවැත්විණි.

</p>

<p></p>

<p>

එබැවින් මෙම මොහොතේම විදුලි බිල ඉහළ යාමක් සිදු වන්නේ නැත. නියම ගැටලුව මතුවන්නේ ඔක්තෝබර් මාසයේ සිට ආරම්භ වන හතරවන කාර්තුවේදීය.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">සැප්තැම්බර් 04 දිනයේ තීරණාත්මක තත්ත්වය</span>

</p>

<p></p>

<p>

එදින ප්‍රධාන කාර්යයන් දෙකක් එකවර සිදුවීමට නියමිතය.

</p>

<p></p>

<p>

1. ජාතික පද්ධති ක්‍රියාකරු (NSO) විසින් හතරවන කාර්තුවට අදාළ පිරිවැය යෝජනාව නියාමකයා වෙත ඉදිරිපත් කිරීම.</p>

<p>

2. කැලනිතිස්ස බලාගාරය අයත් Electricity Generation Lanka (EGL) ආයතනය විසින් ඉදිරිපත් කරනු ලබන ඉන්ධන පිරිවැය සංඛ්‍යා ලේඛන නිවැරදිදැයි පරීක්ෂා කිරීම සඳහා PUCSL සංවිධානය කරන මහජන විමසුම ආරම්භ වීම.</p>

<p></p>

<p>

වාර්තා වන ආකාරයට Electricity Generation Lanka (EGL) ආයතනය සිය ඉන්ධන පිරිවැය අධික ලෙස දක්වන බවට චෝදනා කරමින් නියාමකයා වෙත කරුණු ඉදිරිපත් වී ඇත. එම තත්ත්වය නිසා ඒකකයක සැබෑ උත්පාදන පිරිවැය නිවැරදිව ගණනය කිරීමට බාධා මතු වී තිබේ.

</p>

<p></p>

<p>

මෙම මහජන විමසුම හරහා තාප බලාගාර සඳහාවන ඉන්ධන සැපයුම් ගිවිසුම් (Fuel Supply Agreements - FSA) ක්‍රියාත්මක වීමේදී පවතින ගැටලු ද පරීක්ෂාවට ලක් කිරීමට නියමිතය. මේ සඳහා ලිඛිතව මෙන්ම වාචිකව ද සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීමට මහජනතාවට සහ අදාළ පාර්ශවයන්ට අවස්ථාව හිමිවේ. මෙම සාක්ෂි මෙහෙයවීම සඳහා ජනාධිපති නීතීඥ චන්දන ලියනපතබැඳි මහතා යොදා ගන්නා බව වාර්තා වේ.

</p>

<p></p>

<p>

මෙම පියවර ඉතා තීරණාත්මක වන්නේය. ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම යථාර්ථයක් වුවද, එම මිල ගණන් විදුලි ගාස්තුවට කොපමණ ප්‍රමාණයකින් එකතු කරන්නේද යන්න තීරණය වන්නේ පිරිවැය ගණනය කිරීමේ විනිවිදභාවය මතය. යම් හෙයකින් අධික ලෙස දක්වා ඇති පිරිවැයක් තිබේ නම්, එය කපා හැරීමට නියාමකයා කටයුතු කිරීමෙන් පාරිභෝගිකයාට සිදුවන ගාස්තු පීඩනය අවම කරගත හැක.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">බිලට සිදුවිය හැකි බලපෑම: අවස්ථා තුනක්</span>

</p>

<p></p>

<p>

ඉදිරියේදී විදුලි බිලට සිදුවිය හැකි බලපෑම ප්‍රධාන අවස්ථා තුනක් යටතේ තේරුම් ගත හැකිය.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">අඩු බලපෑම සහිත අවස්ථාව:</span> ඉදිරි කාලයේදී ජලාශවල ජල මට්ටම යහපත් මට්ටමක පැවතුණහොත්, ගල් අඟුරු බලාගාර අඛණ්ඩව සහ ස්ථාවරව ක්‍රියාත්මක වුවහොත්, සහ මහජන උපයෝගීතා කොමිසම විමර්ශනයෙන් ඉන්ධන පිරිවැය අඩු කරගත හැකි බව තහවුරු වුවහොත් ගාස්තු ඉහළ යාම ඉතා සීමිත මට්ටමක පවතිනු ඇත. නැතහොත් රජය නැවතත් සහන අරමුදලක් ලබා දීමට පියවර ගනු ඇත.</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">

මධ්‍යස්ථ බලපෑම සහිත අවස්ථාව:</span> තෙල් බලාගාර භාවිතය සාමාන්‍ය මට්ටමක පවතින අතර රජයේ සහනය දිගටම නොලැබෙන්නේ නම්, ඉන්ධන පිරිවැයේ ඉහළ යාම හතරවන කාර්තුවේ ගාස්තුවට එකතු වීමට ඉඩ ඇත. එහිදී මැයි මාසයේදී මෙන්ම, අඩු පරිභෝජනයක් සහිත ගෘහස්ථ කාණ්ඩ ආරක්ෂා කරමින්, ඉහළ පරිභෝජනයක් සහිත ගෘහස්ථ, වාණිජ සහ කාර්මික කාණ්ඩ වෙත වැඩි පිරිවැය බරක් යොමු කිරීමට මහජන උපයෝගීතා කොමිසම කටයුතු කළ හැකිය.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">ඉහළ බලපෑම සහිත අවස්ථාව: </span>ගෝලීය දේශපාලනික සහ ගල්ෆ් කලාපීය ආරවුල් හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ තෙල් මිල තවදුරටත් ඉහළ ගියහොත්, වියළි කාලගුණය දිගු වුවහොත්, සහ නැප්තා හෝ බර ඉන්ධන සඳහා රජයෙන් කිසිදු නව සහනයක් නොලැබුණහොත් ජාතික පද්ධති ක්‍රියාකරු ( ඉදිරිපත් කරන පිරිවැය ඉල්ලීම විශාල විය හැකිය.

</p>

<p></p>

<p>

එහෙත් එවැනි අවස්ථාවකදී පවා අවසාන තීරණය පවතින්නේ මහජන උපයෝගීතා කොමිසම සතුවය. නීතියට අනුව පිරිවැය පිළිබිඹු වන ගාස්තු ක්‍රමයක් පවත්වාගෙන යා යුතු වුවද, අඩු ආදායම්ලාභී ගෘහස්ථ පාරිභෝගිකයන් ආරක්ෂා කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය මෙතෙක් අනුගමනය කර ඇත.

</p>

<p></p>

<p>

විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතු කරුණක් වන්නේ, රජය විසින් පෙට්‍රල් සහ ඩීසල් සඳහා නැවත සහනයක් ලබා දීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇති බව වාර්තා වුවද, නැප්තා හෝ බර ඉන්ධන සඳහා එවැනි සහනයක් ලබා දීම ගැන මෙතෙක් සඳහන් වී නොමැති බවය. විදුලිබල අංශයේ ඉන්ධන භාවිතය යනු වෙනමම පාලනය වන ගිණුමකි.

</p>

<p></p>

<p>

<span style="color:#dc2626">මහජන සංවාදයට එකතු විය යුතු ප්‍රධාන කරුණු 3ක්</span>

</p>

<p></p>

<p>

1. ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ විදුලි ගාස්තු ඉහළ යාම යනු එකක් නොවේ: ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව ඉන්ධන මිල වෙනස් කළ පමණින් හෙට දිනයේදී විදුලි බිල වැඩි වන්නේ නැත. ඒ සඳහා ත්‍රෛමාසිකව සිදුවන තොග ගාස්තු සංශෝධන ක්‍රියාවලියක් පවතින අතර, ඊට රජයේ සහන, පෙර කාර්තුවල ඉතිරි මුදල් සහ එදිනෙදා උත්පාදන මිශ්‍රණය සෘජුවම බලපායි.

</p>

<p></p>

<p>

2. විනිවිදභාවයක් නැතිනම් පාරිභෝගිකයාට දෙවරක් ගෙවීමට සිදුවේ: එක පැත්තකින් ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව සැබෑ පිරිවැය මත පදනම් වූ මිලට ගොස් ඇත. අනෙක් පැත්තෙන් කැලණිතිස්ස Electricity Generation Lanka ආයතනයේ පිරිවැය සංඛ්‍යා ලේඛන පිළිබඳව නියාමකයාට සැක මතු වී තිබේ. සැප්තැම්බර් 04 මහජන විමසුම මගින් තාප බලාගාර සඳහාවන ඉන්ධන සැපයුම් ගිවිසුම් ( FSA ) ගිවිසුම් ක්‍රියාත්මක වීම සහ ඉන්ධන මිල ගණනය කිරීම පිළිබඳ පැහැදිලි විනිවිදභාවයක් ඇති කළ යුතුය. එසේ නොමැතිව "සහනය අවසන් විය" යන තර්කය මත පමණක් ගාස්තු වැඩි කිරීම සාධාරණ නොවේ.

</p>

<p></p>

<p>

3. දිගුකාලීන විසඳුම තාප තෙල් මත යැපීම නතර කිරීමයි: මැයි මාසයේ තීරණයේදීම මහජන උපයෝගීතා කොමිසම පෙන්වා දුන්නේ 2030 වන විට ආනයනික ද්‍රව ඉන්ධන මත යැපීම සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වන පරිදි විදුලි උත්පාදන සැලැස්ම සංශෝධනය කළ යුතු බවය. අගෝස්තු අවසාන සතියේ නව පුනර්ජනනීය උත්පාදන ගාස්තු ප්‍රකාශයට පත් කිරීමද එහි එක් පියවරකි. කෙටි කාලීන ගාස්තු පීඩනයන් හමුවේ වුවද, නැවත නැවතත් ලෝක තෙල් මිල කම්පන හමුවේ විදුලි බිල අස්ථාවර වීම නතර කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

</p>

<p></p>

<p>

ඒ අනුව පැහැදිලිව අවබෝධ කරගත හැකි යථාර්ථය මෙයය. ලංකා ඛනිජ තෙල් සංස්ථාවේ සහන කාලය අවසන් වීම සහ බර ඉන්ධන හා නැප්තා මිල ඉහළ යාම ඉදිරි හතරවන කාර්තුවේ විදුලි උත්පාදන පිරිවැයට සෘජුවම බලපානු ඇත. එය වැළැක්විය නොහැකි තත්ත්වයකි. නමුත් "විදුලි බිල අනිවාර්යයෙන්ම ඉහළ යනු ඇත" යන්න තවමත් අනුමානයක් මිස අවසාන තීරණයක් නොවේ.

</p>

<p></p>

<p>

සැබෑ තීරණය සැප්තැම්බර් 04 වැනිදායින් පසුව මහජන උපයෝගීතා කොමිසම විසින් ගනු ලබනු ඇත. එහිදී ප්‍රධාන කරුණු 3ක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කෙරෙනු ඇත:

</p>

<p></p>

<p>

1. ජාතික පද්ධති ක්‍රියාකරු ඉදිරිපත් කරන සැබෑ උත්පාදන මිශ්‍රණය,</p>

<p>

2. කැලනිතිස්ස Electricity Generation Lanka ආයතනයේ ඉන්ධන පිරිවැය ලේඛනවල නිරවද්‍යතාව,</p>

<p>

3. රජය නැවත සහනයක් ලබා දෙන්නේද යන්න.</p>

<p>

පාඨකයන්ට මේ මොහොතේ කළ හැකි හොඳම දේ වන්නේ සැප්තැම්බර් 04 මහජන විමසුමට ලිඛිතව හෝ වාචිකව කරුණු ඉදිරිපත් කිරීම සහ අනවශ්‍ය භීතියකින් තොරව නිල නිවේදන දෙස අවධානයෙන් සිටීමය.

</p>

<p></p>

<p>

මන්ද විදුලි බිලේ අනාගතය තීරණය වන්නේ ඉන්ධන මිල පිළිබඳ වූ ප්‍රවෘත්තියකින් පමණක් නොව, එම මිල කොපමණ සාධාරණව සහ විනිවිදභාවයකින් යුතුව ගාස්තුවට ඇතුළත් කරන්නේද යන්න මත පමණක් වීම නිසාය.