Mga libingang naiwan: Ang Undas na walang bulaklak at bisita

MAYNILA — Ang pagdiriwang ng Araw ng mga Puno at Araw ng mga Kaluluwa, o Undas, sa Pilipinas ay tradisyonal na puno ng ingay at buhay. Ito ay halos isang linggo ng pagpaparangal sa mga yumaong mahal sa buhay, kung saan maraming tao ang handang maglakbay mula hilaga hanggang timog at kabaligtaran lamang upang maglingkod at maghandog sa mga patay.

Sagot man dito, may libu-libong pamilya na nananatiling naiwan sa kanilang mga tahanan, hindi makakakuha ng pagkakataon na maglakbay papunta sa mga sementeryo. Ang kalagayan na ito ay patunay ng iba't ibang hadlang na nararanasan ng mga Pilipino, mula sa pananalapi hanggang sa saklaw ng transportasyon.

Ang resulta ay makikita sa mga libingang walang bulaklak, walang bisita, at walang haraya mula sa kanilang mga pamilya. Sa gitna ng pandaigdigang hamon at lokal na mga suliranin, ang Undas ay naging panahon na nagpapakita din ng kanayunan ng lipunan at ang iba't ibang kalagayan ng bawat pamilya sa bansa.

Kaya naman, habang maraming lugar ay nagdiriwang ng masayang Undas kasama ang kanilang mga mahal sa buhay, may mga sementeryo na nananatiling tahimik at malungkot, naghihintay pa rin ng kaunting pagkilala mula sa kanilang mga nag-iwan.